Orijinal donanım, doğrama sisteminin üreticisi tarafından o sistemle birlikte beyan edilen donanımdır. Muadil ise aynı işlevi gören, başka bir üreticinin ürünüdür. Karar teknik olarak tek soruya bağlıdır: değişiklik yapıldığında sistemin performans beyanı ve sistem firmasının onayladığı detay geçerli kalıyor mu? Kalmıyorsa muadil, maliyet kalemi değil risk kalemidir.
Yedek parça tedarikinde bu soru her gün soruluyor ve cevabı çoğu zaman stok durumuna göre veriliyor. Oysa donanım, doğramanın taşıyıcı ve emniyet parçalarından biridir; bazı kapı tiplerinde de mevzuatla bağlıdır. Bu yazı kararın hangi ölçütlere dayandığını, hangi durumlarda muadilin tartışmasız dışarıda kaldığını ve belgeye nasıl bağlanacağını ele alıyor.
İçindekiler
- Orijinal ve muadil ne demek?
- Donanım neden sıradan bir yedek parça değil?
- Muadilin tartışmasız dışarıda kaldığı durumlar
- Muadil değerlendirilecekse hangi ölçütler aranır?
- Şartname hangi sayısal şartları koyuyor?
- Hangi parça, hangi risk?
- Stok ve saha gerçeği
- Sıkça Sorulan Sorular
- Muadil Kararını Belgeye Bağlayın
Orijinal ve muadil ne demek?
Orijinal donanım, doğrama sisteminin üreticisinin o sistem için tanımladığı ve teknik dokümantasyonunda gösterdiği donanımdır. Sistem firması bu donanımla yapılan deneyleri esas alarak performans beyanını kurar.
Muadil, aynı ölçüde ve aynı işlevde çalışan farklı bir üreticinin ürünüdür. İyi bir muadil mekanik olarak yerine oturur ve kanadı çalıştırır; bu, sistemin beyan edilen performansını taşıdığı anlamına gelmez. İki kavram arasındaki fark “çalışıyor mu” değil, “beyan geçerli mi” sorusudur.
Üçüncü bir kategori, aynı üreticinin farklı serisidir. Bu, muadilden daha güvenli bir bölgedir ama otomatik olarak uyumlu sayılmaz; seri değişiminde de üreticinin uyum beyanı aranır. Donanım terimlerinin tamamı için donanım sözlüğümüze bakabilirsiniz.
Donanım neden sıradan bir yedek parça değil?
Donanım üç işi birlikte yapar: kanadın ağırlığını taşır, kanadı kasaya çevre boyunca çeker ve yanlış kullanımda emniyeti sağlar. Bu üçü de tek bir parçaya değil, birlikte çalışan bir takıma bağlıdır.
Takımın bir elemanı değiştiğinde yük dağılımı da değişir. Örneğin makas kolun taşıma kapasitesi farklı bir ürünle karşılandığında kanadın devrilme konumundaki davranışı ve köşe takımına inen yük değişir. Sahada bu, ilk günlerde görünmez; kanat sarkması ve kilitleme noktalarının kaçması olarak aylar sonra ortaya çıkar.
Kanat ağırlığı ile donanım seçimi arasındaki ilişkiyi kanat ağırlığına göre donanım yazımızda, sınıf üzerinden karşılaştırmanın yöntemini EN 13126 yazımızda ele aldık.
Muadilin tartışmasız dışarıda kaldığı durumlar
Bazı durumlarda karar teknik bir tercih değil, uygunluk sorunudur.
- Yangına dayanıklı kapılar. Y-3 Genel Teknik Şartnamesi, yangın kapılarında kullanılan tüm aksesuar, cam, kilit, menteşe, kol ve benzeri bileşenlerin ilgili yangın dayanımına sahip olmasını ve sistem firması montaj kılavuzuna uygun olarak monte edilmesini ister. Tek bileşenin değişmesi beyanın dayanağını ortadan kaldırır.
- Kaçış yolu kapıları. Kapının mevzuattaki açma kuvveti ve kol kullanmadan açılma şartlarını sağlaması, donanımın bütünüyle ilgilidir. Bu kapılarda muadil, ancak aynı işlev için beyanı olan bir ürünle ve proje onayıyla değerlendirilir.
- Emniyet işlevi taşıyan parçalar. Devrilme emniyeti, açılım sınırlayıcı ve düşme korumasına hizmet eden elemanlar bu gruptadır.
- Sorumluluk zinciri sistem firmasına bağlı işler. Sistem firmasının onayladığı detay değiştiğinde, o detaya dayanan beyan ve sorumluluk zinciri de değişir.
Kaçış yolu kapılarının mevzuat çerçevesini ilgili yazımızda ele aldık.
Muadil değerlendirilecekse hangi ölçütler aranır?
Yukarıdaki grupların dışında kalan işlerde muadil değerlendirilebilir. Değerlendirme gözle değil, belgeyle yapılır.
- Ölçü ve bağlantı uyumu. Delik aralığı, kare çubuk kesiti, karşılık geometrisi ve profil kanalı ölçüleri birebir karşılanmalıdır.
- Kapasite beyanı. Ürünün taşıyabileceği kanat ağırlığı ve ölçü sınırları üreticinin tablosunda bulunmalıdır.
- Çevrim sınıfı. Beklenen kullanım yoğunluğunu karşılayan bir dayanıklılık sınıfı beyan edilmiş olmalıdır.
- Korozyon direnci. Ortam kategorisine uygun bir sınıf beyanı istenir; bu konuyu korozyon sınıfı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
- Takım bütünlüğü. Kol, ispanyolet, makas kol ve karşılıklar arasında uyum beyanı aranır; parçalar farklı üreticilerden karıştırılmaz.
Beş ölçütten biri belgelenemiyorsa muadil değerlendirmeye alınmaz. “Aynı ürün” ifadesi, ölçü benzerliğinin ötesinde bir anlam taşımaz. Donanım gruplarına pencere donanımları kategorimizden ve marka kataloglarındaki kapı donanımı bölümünden ulaşabilirsiniz.
Şartname hangi sayısal şartları koyuyor?
Y-3 Genel Teknik Şartnamesi donanım bağlantı elemanlarında ölçülebilir şartlar tanımlar ve bu şartlar muadil değerlendirmesinde doğrudan kullanılabilir.
PVC pencerelerde aksesuar, zamak ve menteşe karşılıklarının montajında en az 4,2 mm çapında seyrek dişli vidalar istenir; aksesuar için 22-30 mm, zamak bağlantılar için 30-35 mm, menteşe kanat montajında 35-40 mm boyunda vidalar tercih edilir. Bu vidaların kaplama kalınlığının en az 8 mikron ve korozyon dayanımının en az 96 saat olması şartnamede belirtilir.
Matkap uçlu vidalarda TS EN ISO 10666 ile TS EN ISO 15481 veya 15482 normlarına atıf yapılır; destek sacı bağlantılarında gövde çapının en düşük 3,9 mm olması ve en az 25 cm’de bir, en fazla 30 cm’de bir adet kullanılması istenir. Alüminyum ve PVC pencerelerin orta kayıt ve kasaya menteşe montajlarında TS EN ISO 15482 standardındaki ürünlerin kullanılması, bu ürünlerin ısıl işlem görmüş ve hidrojen gevrekliğinden arındırılmış olması gerektiği belirtilir.
Bu ölçüler muadil tartışmasını somut bir zemine indirir: teklif edilen ürün bu değerleri karşılıyor mu, belgesi var mı? Sabitleme elemanı seçiminin bütününü montaj vidası ve dübel yazımızda ele aldık.
Hangi parça, hangi risk?
Donanım takımındaki parçaların risk profili aynı değildir; muadil kararı parça bazında verilir.
- Kol. Görünür ve en sık değişen parça. Kare çubuk kesiti, çubuk boyu ve vida bağlantısı uyuyorsa risk görece düşüktür; yine de çevrim ve korozyon sınıfı sorulur.
- Karşılıklar. Kanadın kasaya çekildiği noktalar. Geometri farkı sıkma ayarını ve sızdırmazlığı doğrudan etkiler.
- Makas kol ve köşe takımı. Yük taşıyan ve emniyet işlevi olan grup. Kapasite beyanı olmadan değiştirilmez.
- Devrilme emniyeti ve sınırlayıcılar. Emniyet parçası; muadil değerlendirmesi dışında tutulur.
Bu ayrım yapıldığında tedarik baskısı en düşük riskli kalemlere yönlendirilebilir, kritik parçalarda orijinal tercih korunur.
Stok ve saha gerçeği
Muadil tartışmasının çıkış noktası genellikle teknik değil, zamanlamadır: parça yok, iş bekliyor. Bu baskı gerçektir ama kararı belirlememelidir.
Pratik çözüm, kararın önceden verilmesidir. Bina teslim edilirken donanım markası, serisi ve kritik parçaların listesi teslim dosyasına yazılır; bakım sorumlusu bu listeyle çalışır. Böylece arıza anında “ne bulursak” yerine “hangi parçayı isteyeceğiz” sorusu sorulur.
İkinci çözüm kritik parçaların asgari stokudur. Yoğun kullanılan binalarda kol, karşılık ve makas kol gibi kalemlerin bir miktar bulundurulması, muadil baskısını büyük ölçüde kaldırır. Bu asgari stok listesi teslim dosyasındaki donanım listesiyle birebir eşleştirildiğinde, arıza anında yanlış parça talebi ve bekleme süresi belirgin şekilde azalır.
Sıkça Sorulan Sorular
Muadil donanım her durumda sakıncalı mı?
Hayır. Yangına dayanıklı kapılar, kaçış yolu kapıları ve emniyet işlevi taşıyan parçalar dışında, belgelenmiş bir muadil değerlendirilebilir. Belirleyici olan ölçü uyumu, kapasite beyanı, çevrim sınıfı, korozyon direnci ve takım bütünlüğünün yazılı olarak karşılanmasıdır.
Yangın kapısında tek bir menteşe değiştirilse ne olur?
Y-3 Şartnamesi yangın kapılarında tüm bileşenlerin ilgili yangın dayanımına sahip olmasını ve sistem firması montaj kılavuzuna uygun monte edilmesini ister. Tek bileşenin beyanı olmayan bir ürünle değişmesi, kapının bütününe ait dayanım beyanının dayanağını ortadan kaldırır.
Aynı markanın farklı serisi muadil sayılır mı?
Muadil kadar riskli değildir ama otomatik uyumlu da sayılmaz. Seriler arasında delik aralığı, karşılık geometrisi ve kapasite farkları olabilir. Seri değişiminde de üreticinin uyum beyanı istenir; sahada deneyerek karar verilmez.
Muadil vidanın uygunluğu nasıl kontrol edilir?
Şartnamedeki ölçülebilir şartlarla. PVC aksesuar ve menteşe karşılığı montajında en az 4,2 mm çap, kaplamada en az 8 mikron ve en az 96 saat korozyon dayanımı istenir; matkap uçlu vidalarda TS EN ISO 10666 ve 15481/15482 normlarına atıf yapılır. Bu değerler ürün belgesinden okunur.
Muadil Kararını Belgeye Bağlayın
Orijinal ile muadil arasındaki tercih, marka tartışması değil belge tartışmasıdır. Karar üç satırla kayda geçirilir: hangi parça değişti, hangi beyana dayanıldı, sistem firmasının onaylı detayı etkilendi mi.
Bu üç satır yazıldığında sonraki servis ekibi ne bulacağını bilir; yazılmadığında her müdahale bir öncekini tahmin etmek zorunda kalır. Donanım seçim kararlarının bütününü donanım seçim rehberimizde bulabilir, diğer içerikleri Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik ve teknik danışmanlık için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Madde 47 — Kaçış yolu kapıları. Mevzuat metni
