EN 13126, pencere ve kapı yüksekliğindeki pencerelerde kullanılan donanımı tanımlayan çok bölümlü bir standart dizisidir. Her bölüm ayrı bir donanım grubunu ele alır; örneğin 3. bölüm pencere kollarını, 8. bölüm çift açılım donanımını kapsar. Bir donanımın performansı bu bölümlere göre yapılan deneyler sonucunda beyan edilen sınıflarla ifade edilir.
Teklif dosyalarında sık geçen ama içeriği nadiren açılan bir referanstır. “EN 13126’ya uygundur” ifadesi tek başına bir performans bilgisi vermez; bilgi, hangi bölüme göre hangi sınıfın beyan edildiğindedir. Bu yazı standardın yapısını, hangi bölümün neyi kapsadığını ve satın alma sırasında hangi satırın sorulacağını ele alıyor.
İçindekiler
- EN 13126 neyi tanımlar?
- Dizi hangi bölümlerden oluşur?
- Sınıflandırma anahtarı nasıl okunur?
- Standart neyi vermez?
- Sınıf bilgisi kararı nasıl değiştirir?
- Teklif dosyasında ne aranır?
- Türkiye’de şartname nasıl bağlıyor?
- Sıkça Sorulan Sorular
- Dosyada Aranacak İki Satır
EN 13126 neyi tanımlar?
Standart, bina donanımı ailesi içinde pencere ve kapı yüksekliğindeki pencerelere ait donanımı konu alır. Kapsamı iki şeyi içerir: donanımdan beklenen gereklilikler ve bu gerekliliklerin nasıl deneye tabi tutulacağı. Yani standart bir ürünü “iyi” ya da “kötü” olarak nitelemez; ölçülebilir bir dille sınıflandırır.
Bu ayrım pratikte önemlidir. Bir donanım standarda uygun olabilir ve aynı zamanda projenin ihtiyacının altında bir sınıfta beyan edilmiş olabilir. Uygunluk ile yeterlilik farklı kavramlardır; teklif değerlendirmesinde karıştırıldığında yanlış seçim standarda atıf yapılarak savunulur.
Donanım terminolojisi için donanım sözlüğümüze, seçim kararlarının bütünü için donanım seçim rehberimize bakabilirsiniz.
Dizi hangi bölümlerden oluşur?
EN 13126 tek bir belge değil, bölümlere ayrılmış bir dizidir. Bu yapının sonucu şudur: donanımın tipi, hangi bölümün geçerli olduğunu belirler.
- Pencere kolları. Dizinin 3. bölümü pencere kollarını kapsar. Kol üreticisi HOPPE, bu bölüme göre kurulan sınıflandırma anahtarını teknik dokümantasyonunda yayımlar.
- Çift açılım donanımı. Dizinin 8. bölümü, standart kataloglarındaki resmî başlığıyla çift açılım, önce devrilme ve yalnız döner donanım için gereklilikleri ve deney yöntemlerini kapsar.
- Diğer gruplar. Dizi, açılım sınırlayıcıları, makas kol düzenekleri ve benzeri gruplar için de ayrı bölümler içerir. Bir ürün için geçerli bölüm, üreticinin beyanında belirtilir.
Buradaki pratik sonuç açıktır: bir pencerede kol, ispanyolet ve makas kol farklı bölümlere göre beyan edilmiş olabilir. Dolayısıyla “donanım EN 13126’ya uygundur” cümlesi, sistemin tamamını kapsayan bir güvence değildir.
Sınıflandırma anahtarı nasıl okunur?
Pencere kolu tarafında anahtarın nasıl kurulduğunu HOPPE’nin teknik dokümantasyonu açıkça gösterir. Dokümantasyona göre kol, sekiz basamaklı bir anahtarla tanımlanır:
- Dayanıklılık. H1 sınıfı 5.000, H2 sınıfı 10.000, H3 sınıfı 20.000 çevrim.
- Kütle. Kol için gereklilik tanımlanmadığında sıfır verilir.
- Korozyon direnci. EN 1670’e göre en az sınıf 2 veya en az sınıf 3.
- Deney boyutu. Gereklilik yoksa sıfır.
- Hırsızlık güvenliği. Koruyucu etki yok, 35 Nm, 100 Nm ve 200 Nm direnç kademeleri.
- Anahtar güvenliği. Kilitleme yok; anahtarsız kilitleme; anahtarlı kilitleme; daha fazla seçenek sunan anahtarlı kilitleme.
- Kol tipi. Ürün grubunu belirten harf-sayı kodu.
- Kullanım kategorisi. Kategori 1’de başlangıç torku en çok 1,4 Nm ve serbest oyun en çok 6 mm; kategori 2’de başlangıç torku en çok 0,8 Nm ve serbest oyun en çok 4 mm.
HOPPE, SecuForte kolunu örnek olarak H2/180-0-3-0-1-1-C1-2 anahtarıyla verir. Anahtarın okunması alışkanlık gerektirir ama kazanç büyüktür: tek satırda çevrim sınıfı, korozyon beklentisi, tork direnci ve kullanım kategorisi görünür hâle gelir. Kol seçiminin bütününü pencere kolu seçimi yazımızda ele aldık.
Standart neyi vermez?
Standardın kapsamı dışında kalanları bilmek, teklif değerlendirmesinde yanlış beklentiyi önler.
Birincisi, standart bir donanımın belirli bir kanat ağırlığını taşıyıp taşımayacağını doğrudan söylemez; bu bilgi üreticinin donanım tablosundan okunur. Kanat ağırlığı ile donanım seçimi ilişkisini ilgili yazımızda anlattık.
İkincisi, standart montaj kalitesini kapsamaz. Doğru sınıfta bir donanım yanlış ayarlanmış bir kanatta beklenen ömrü vermez. Üçüncüsü, standardın kendi metni ücretlidir; bu nedenle sınıf tablolarının tamamı ücretsiz birincil kaynaktan doğrulanamaz. Bu yazıda verilen değerler, üreticinin yayımladığı teknik dokümantasyona dayandırılmıştır.
Sınıf bilgisi kararı nasıl değiştirir?
Sınıf bilgisi soyut bir belge kalemi değildir; iki somut kararı doğrudan etkiler.
Birincisi mahal bazlı farklılaştırmadır. Bir binada bütün pencerelere aynı sınıf donanım koymak, en yoğun kullanılan mahalde erken yorulmaya, en az kullanılan mahalde ise gereksiz bir kapasiteye yol açar. Çevrim sınıfı bilindiğinde okul koridoru, ofis açık alanı ve konut yatak odası için ayrı kararlar verilebilir.
İkincisi yedek parça planlamasıdır. Beyan edilen çevrim sınıfı, donanımın hangi dönemde bakım ve değişim gündemine gireceğine dair bir beklenti kurar. Bu beklenti olmadığında yedek parça ihtiyacı ancak arıza çıktığında fark edilir ve saha ekibi hazırlıksız kalır.
Üçüncü ve daha az konuşulan etki kabul aşamasındadır. Teklifte beyan edilen sınıf ile sahaya gelen ürünün etiketi karşılaştırılabilir hâle gelir; beyan yoksa kabul kontrolü yapılamaz ve “uygundur” ifadesi denetlenemez bir cümleye dönüşür.
Teklif dosyasında ne aranır?
Değerlendirme sırasında aranacak bilgi sınırlıdır ve tedarikçiden istenebilir:
- Geçerli bölüm. Ürünün hangi bölüme göre beyan edildiği.
- Beyan edilen sınıf veya anahtar. Çevrim sınıfı, korozyon basamağı ve varsa güvenlik kademesi.
- Kanat kapasitesi. Üreticinin ağırlık ve ölçü tablosu.
- Uyum beyanı. Kol, ispanyolet ve makas kolun birlikte kullanılabilirliği.
Bu dört kalem teklif ekinde varsa karşılaştırma teknik bir zemine oturur. Yoksa değerlendirme marka algısına iner. Ürün gruplarına pencere donanımları ve pencere aksesuarları kategorilerimizden ulaşabilirsiniz.
Türkiye’de şartname nasıl bağlıyor?
Y-3 Genel Teknik Şartnamesi, donanım performansını doğrudan EN 13126 sınıfları üzerinden tanımlamak yerine ürün ve uygulama şartlarını sayar. Kapı aksesuarlarının TS EN 1670’e göre uygun korozyon direncine sahip olmasını ister; pencere kollarının elektrostatik toz boyalı veya eloksal kaplamalı alüminyum olmasını, kol üstünde 7 mm x 7 mm kare çubuk kullanılmasını ve bağlama vidalarını gizleyen kapak bulunmasını belirtir.
Pencere ispanyoletlerinde kol vidalarının bağlanacağı dişli kısımların bulunması da şartnamede yer alır. Dolayısıyla Türkiye’de bir proje şartnamesi hazırlanırken iki kaynak birlikte kullanılır: yerel şartnamenin ürün şartları ve üreticinin standarda göre beyan ettiği sınıflar. Standart yapısına toplu bakış için doğrama standartları rehberimize bakabilirsiniz.
Bu anlatım, standardın metninin veya üretici beyanının yerine geçmez. Bir ürünün sınıfı yalnız üreticinin belgesinden teyit edilir; proje kararı bu belgeye dayandırılır.
Sıkça Sorulan Sorular
“EN 13126’ya uygundur” ifadesi yeterli mi?
Yeterli değildir. Standart çok bölümlü bir dizidir ve performans, geçerli bölüme göre beyan edilen sınıfla ifade edilir. Bölüm ve sınıf belirtilmemiş bir uygunluk ifadesi, karşılaştırma yapmaya imkân vermez. Tedarikçiden bölüm numarası ve beyan edilen sınıf istenir.
Hangi bölüm çift açılım donanımını kapsıyor?
Standart kataloglarındaki başlığıyla dizinin 8. bölümü, çift açılım, önce devrilme ve yalnız döner donanım için gereklilikleri ve deney yöntemlerini kapsar. Pencere kolları ise 3. bölümde yer alır. Bir pencerede iki bölüm de geçerli olabilir.
Çevrim sınıfı kaç yıllık kullanıma karşılık gelir?
Doğrudan bir yıl karşılığı verilemez; çevrim sayısı kullanım yoğunluğuna bölünerek yorumlanır. HOPPE dokümantasyonuna göre H2 10.000, H3 20.000 çevrimdir. Günde iki kez açılan bir kanat ile okulda sürekli havalandırılan bir kanadın yıllık çevrim sayısı çok farklıdır.
Standardın tam sınıf tablosunu nereden bulabilirim?
Standart metni ücretlidir ve ulusal standart kuruluşlarından temin edilir. Ücretsiz erişilebilir kaynaklarda tam tablolar bulunmaz. Pratikte kullanılabilir yol, üreticilerin yayımladığı teknik dokümantasyondur; bu belgeler sınıflandırma anahtarını ve ürünün beyan edilen değerlerini birlikte verir.
Dosyada Aranacak İki Satır
Standart tartışmasını kısaltan iki satır vardır: ürün hangi bölüme göre beyan edilmiş ve beyan edilen anahtar nedir. Bu iki satır teklif ekinde varsa geri kalan karşılaştırma kolaydır.
Üçüncü satırı proje ekler: bu projede beklenen çevrim sınıfı ve korozyon basamağı ne olmalı. Beklenti yazılmadığında gelen teklif her zaman en alt sınıfla eşleşir. Bu gruptaki diğer içerikleri Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik ve teknik danışmanlık için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- HOPPE. DIN EN 13126-3 and DIN 18267 — pencere kolu sınıflandırma anahtarı. Üretici teknik dokümantasyonu, “Standards” bölümü. (Üreticinin sitesi otomatik erişime kapalı olduğu için bağlantı verilmemiştir; belge HOPPE kurumsal sitesinin standartlar bölümünden temin edilir.)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
