Pencere montajında bağlantı elemanı seçimi duvar malzemesiyle belirlenir. Montaj vidası yalnızca beton alt yapıda kullanılır; gaz beton, bims ve tuğla gibi boşluklu malzemelerde mekanik montaj bağlantıları gerekir. Vida aralığı ve ön delik çapı da tanımlıdır: PVC doğramada aralık en fazla 700 mm, ön delik darbesiz matkapla 6 mm.
Sahada en pahalı hatalardan biri, her duvara aynı vidayı atmaktır. Gaz betonda beton vidası tutmaz; delikli tuğlada dübel boşluğa denk geldiğinde bağlantı tamamen işlevsiz kalır. Bu rehber, Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi’nin bağlantı elemanları bölümündeki ölçüleri esas alarak hangi elemanın nerede kullanıldığını ele alıyor.
İçindekiler
- Dört bağlantı elemanı grubu
- Montaj vidası: yalnızca beton alt yapıda
- Duvar beton değilse ne kullanılır?
- İmalat vidaları: matkap uçlu ve seyrek dişli
- Kaplama ve korozyon: 8 µ ve 96 saat
- Sıkma ve vida başının kapatılması
- Sıkça Sorulan Sorular
- Sipariş Listesini Yazarken
Dört bağlantı elemanı grubu
Şartname, kapı ve pencere doğrama işlerinde kullanılan bağlantı elemanlarını dört grupta tanımlıyor:
- Matkap uçlu vidalar: profilin içindeki destek sacı bağlantısı, orta kayıtların ve menteşelerin kasaya bağlantısı için.
- Seyrek dişli aksesuar vidaları: PVC pencerelerde aksesuar, zamak ve menteşe karşılıklarının bağlantısında; ahşap doğrama imalatında.
- Montaj vidaları: alüminyum, çelik, ahşap ve PVC pencerelerin alt yapı beton ise kullanılacak bağlantı elemanları.
- Mekanik montaj bağlantıları: bims, gaz beton, beton, tuğla ve benzeri alt yapıya uygun montajlarda kullanılacak ürünler.
Bu ayrım tesadüfi değildir: ilk ikisi imalat, son ikisi montaj elemanıdır. İmalat vidasıyla doğramayı duvara sabitlemek ya da montaj vidasını profil içinde kullanmak, iki farklı yük rejimini karıştırmak demektir.
Mağazadan
STROXX Duvar Dedektörü — Kablo/ahşap/metal tespit, 9V pil, çantalı
Metal boru, ahşap kiriş ve elektrik tesisatını tespit eden bir duvar dedektörüdür.
Montaj vidası: yalnızca beton alt yapıda
Şartname bu konuda kesin: montaj vidaları alüminyum, çelik, ahşap ve PVC pencerelerin sadece beton alt yapıya montajlarında kullanılabilen ürünlerdir. Ölçüler de tanımlı:
- Kaplama kalınlığı en az 8 µ, korozyon dayanımı en az 96 saat, çap en az 7,5 mm.
- Köşe bağlantılarından en az 100 mm, en çok 150 mm’de birer adet uygulanır.
- Aralık: ahşap ve alüminyum için en fazla her 800 mm, PVC için en fazla her 700 mm.
- Ön delik darbesiz matkap ile ve 6 mm çapında açılmalıdır.
- Çelik için her 500 mm’de bir galvaniz çelik 10,5 mm çapında olmalı ve ön delik ile aynı çapta olmalıdır.
Şartnamenin genel montaj maddesi de aynı mantığı kuruyor: doğrama, yatay ve düşeyde iç köşeden 15 cm mesafeden başlanarak, aralarındaki mesafe 70 cm’yi geçmeyecek şekilde montaj elemanları ile duvara sabitlenir.
Ön deliğin darbesiz açılması kolay atlanan ama belirleyici bir ayrıntıdır. Darbeli delme, deliği tasarlanandan geniş ve düzensiz bırakır; vida tam sıkı oturmaz. Boşluklu malzemede bu etki daha da büyür.
Duvar beton değilse ne kullanılır?
Gaz beton, bims, delikli tuğla ve benzeri boşluklu malzemelerde montaj vidası yerine mekanik montaj bağlantıları kullanılır. Şartname bu ürünlerin uygulama esaslarını Ankraj İşleri Şartnameleri’ne (6.10.1, 6.10.2 ve 6.10.3) havale ediyor.
Pratikte karar üç veriyle verilir:
- Duvar malzemesi ve yoğunluğu. Gaz betonun çekme dayanımı betonla kıyaslanmaz; aynı dübel iki malzemede farklı yük taşır.
- Boşluk yapısı. Delikli tuğlada dübelin boşluğa denk gelmemesi ya da boşluklu malzemeye uygun tipte olması gerekir.
- Üreticinin yük tablosu. Dübel seçimi göz kararına bırakılmaz; beyan edilen çekme ve kesme yükü ile kanat ağırlığı ve rüzgâr yükü karşılaştırılır.
Kapı tarafında şartname ayrıca şunu istiyor: duvar, tavan ve döşemeye montaj vidaları, dübelleri ve ankrajları kapı ağırlığını taşıyacak nitelikte ve sistem firması tarafından onaylanmış olmalıdır.
Vida, dübel ve sabitleme gruplarını vidalar, yapı ve montaj sabitleme elemanları ve bağlantı ve sabitleme teknolojisi kategorilerinde inceleyebilirsiniz.
İmalat vidaları: matkap uçlu ve seyrek dişli
Matkap uçlu vidalar için şartname standart ve ölçü veriyor: TS EN ISO 10666 standardında olmalı; alüminyum, çelik ve PVC pencerelerde TS EN ISO 15481 ve/veya TS EN ISO 15482 standardında ürünler kullanılmalıdır. Destek sacı bağlantılarında TS EN ISO 15481 standardında, gövde çapı en düşük 3,9 mm ürünler ve en az 25 cm’de bir, en fazla 30 cm’de bir adet kullanılır. Orta kayıt ve kasaya menteşe montajlarında TS EN ISO 15482 standardındaki ürünler tercih edilir; bu ürünlerin ısıl işlem görmüş, yüzey sertliği artırılmış ve hidrojen gevrekliğinden arındırılmış olması gerekir.
Seyrek dişli vidalar için boy aralıkları tanımlı. PVC pencerelerin aksesuar, zamak ve menteşe karşılıklarının montajında en az 4,2 mm çapında seyrek dişli vidalar kullanılır ve boylar şöyle ayrılır:
- Aksesuar için 22–30 mm
- Zamak bağlantılar için 30–35 mm
- Menteşe kanat montajında 35–40 mm
Ahşap pencerelerde ise cam çıtalarının montajı hariç bütün imalat seyrek dişli vidalarla yapılır; yine en az 4,2 mm çapında, hidrojen gevrekliğinden arındırılmış ürünler aranır.
Donanım bağlantı vidalarının ayrıntısını pencere donanımı seçim rehberimizde ve ispanyolet rehberimizde ele aldık.
Kaplama ve korozyon: 8 µ ve 96 saat
Şartname bağlantı elemanlarının tamamında aynı korozyon eşiğini istiyor: kaplama kalınlığı en az 8 µ ve en az 96 saat korozyon dayanımı. Bu değer matkap uçlu vidalar, seyrek dişli vidalar ve montaj vidaları için ayrı ayrı tekrarlanıyor.
Belirli bağlantılar için ek şartlar da var: ispanyolet montajında ZnCr+3 kaplamalı, ısıl işlemli, sıkma sonunda yüzeye kilitlenen ispanyolet vidası; ortakayıt bağlantısında TS EN ISO 7045 standardına uygun, ZnCr+3 kaplamalı, sementasyon ısıl işlemli, yıldız silindir başlı vida; kol montajında TS EN ISO 7046-2 standardına uygun, kaplamalı, ısıl işlemli, yıldız havşa başlı vida isteniyor.
Kaplama kalınlığı ve korozyon süresi tedarikçiden yazılı istenir. “Galvanizli” ifadesi tek başına bir kalınlık veya dayanım süresi belirtmez.
Mağazadan
STROXX Bit Tornavida Seti — 17 parça, 16 uç, krom vanadyum, çantalı
Quick-Release hızlı bağlantı sistemi ve krom vanadyum uçlardan oluşan 17 parçalı bir uçlu tornavida setidir.
Sıkma ve vida başının kapatılması
Doğru vida yanlış sıkıldığında da işlevini yitirir. Şartname sıkma derinliğini tarif ediyor: montaj vidaları kullanılırken, vida başı kasa yüzeyine oturacak şekilde sadece boşluğunu alacak kadar sıkılmalıdır. Fazla sıkma kasayı duvara doğru çeker, profili deforme eder ve kanat ayarını bozar.
Vida başının kapatılması için iki yol tanımlı: vida başı profil gövde rengine uygun renkte plastik tapa ile kapatılmalı veya tabandaki destek sacına kadar sıkılarak, delik montaj tapası silikonlanarak kapatılmalıdır. Açık bırakılan bir vida deliği, derzin iç katmanında süreklilik bozukluğu oluşturur.
Takozlarla ilgili kural da burada geçerlidir: her montaj elemanının olduğu noktada kasa ile duvar arasına dolgu takozları konularak doğrama teraziye getirilir. Takoz olarak ayar imkânı olan, uygun ölçülerde plastik ve ahşap kullanılabilir; tuğla kırıkları ve benzeri parçalar kesinlikle kullanılmamalıdır.
Bu anlatım, sistem sahibi firmanın onaylı detay çizimlerinin ve dübel üreticisinin talimatının yerine geçmez; çelişki hâlinde üreticinin talimatı uygulanır. Delme işlemlerinde koruyucu gözlük, eldiven ve gerektiğinde toz maskesi kullanılır.
Sıkça Sorulan Sorular
PVC doğramada montaj vidası aralığı ne olmalı?
Şartnamenin bağlantı elemanları bölümü, montaj vidalarının köşe bağlantılarından en az 100 mm en çok 150 mm’de birer adet uygulanmasını, aralığın PVC için en fazla her 700 mm, ahşap ve alüminyum için en fazla her 800 mm olmasını istiyor. Genel montaj maddesi de iç köşeden 15 cm mesafeden başlanmasını ve aralığın 70 cm’yi geçmemesini belirtiyor.
Gaz betona montaj vidası atılabilir mi?
Hayır. Şartname montaj vidalarını yalnızca beton alt yapıya montajlarda kullanılabilen ürünler olarak tanımlıyor. Gaz beton, bims, tuğla ve benzeri alt yapılarda mekanik montaj bağlantıları kullanılır ve bunların uygulama esasları Ankraj İşleri Şartnameleri’ne göre belirlenir. Dübel seçimi üreticinin yük tablosuna göre yapılır.
Ön delik neden darbesiz açılmalı?
Şartname montaj vidası uygulamasında ön deliğin darbesiz matkap ile ve 6 mm çapında açılmasını istiyor. Darbeli delme deliği tasarlanandan geniş ve düzensiz bırakır, vidanın tam oturmasını engeller. Boşluklu malzemelerde darbe, deliği daha da genişleterek bağlantının taşıma kapasitesini düşürür.
Bağlantı elemanında hangi korozyon değeri aranır?
Şartname matkap uçlu vidalar, seyrek dişli vidalar ve montaj vidalarının tamamında en az 8 µ kaplama kalınlığı ve en az 96 saat korozyon dayanımı istiyor. Ayrıca menteşe ve orta kayıt bağlantısında kullanılan ürünlerin ısıl işlem görmüş ve hidrojen gevrekliğinden arındırılmış olması aranıyor.
Sipariş Listesini Yazarken
Bağlantı elemanı siparişinde belirleyici olan marka değil, dört bilgidir: duvar malzemesi, doğrama malzemesi (PVC, alüminyum, ahşap, çelik), bağlantının yeri (imalat mı montaj mı) ve beyan edilen kaplama–korozyon değeri.
Tedarikçiden istenecekler de kısadır: ilgili standart numarası (TS EN ISO 10666, 15481, 15482 ya da 7045/7046-2), kaplama kalınlığı ve korozyon dayanım süresi, boşluklu malzeme kullanılacaksa dübelin yük tablosu.
Montajın bütününü pencere montajı rehberimizde, saha ekipmanını montaj ekibinin alet listesinde bulabilirsiniz. Diğer yazıları Montaj ve Uygulama kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ — Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri (16.7 Bağlantı Elemanları Genel Teknik Şartnamesi). Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
- Türk Standardları Enstitüsü. TS EN ISO 10666 — Civatalar: Deliğini ve vida dişini kendi açan, mekanik ve fonksiyonel özellikler. TSE standart kataloğu
