Katlanır ve sürme sistemler arasındaki fark, açıklığın ne kadarının boşaldığıdır. Katlanır-kayar sistemde kanatlar birbirine menteşelenip bir tarafa toplanır ve açıklığın neredeyse tamamı kullanılabilir hâle gelir. Sürme sistemde kanat yalnız diğer kanadın önüne kayar; açıklığın en fazla yarısı açılır. Donanım seçimi bu geometrik farktan doğar.
Proje aşamasında iki sistem sık sık birbirinin alternatifi gibi konuşuluyor. Oysa taşıdıkları yük, gerektirdikleri ray düzeni ve bakım erişimleri farklı. Bu yazı iki aileyi aynı masaya koyuyor: hangi durumda hangisi tercih edilir, donanımda ne değişir ve Türkiye’de geçerli şartname bu sistemleri nasıl ele alıyor.
İçindekiler
- Temel fark: açıklığın ne kadarı boşalıyor?
- Donanımda ne değişir?
- Şartname bu sistemleri nasıl ele alıyor?
- Hangi durumda hangisi?
- Alt kot ve eşik farkı
- Yapısal bağlantı ve üst başlık
- Bakım ve erişim
- Karar aşamasında yapılan hatalar
- Sıkça Sorulan Sorular
- Açıklığı Nasıl Kullanacağınıza Karar Verin
Mağazadan
MACO Makara Arabası Yuvası — HS Sistem, Dar Kanat Profilleri İçin
Makara arabasının kanat profiline bağlanmasını sağlayan yuva parçasıdır; dar kanat profilli doğramalar için geliştirilmiştir.
Temel fark: açıklığın ne kadarı boşalıyor?
Sürme sistemde kanatlar paralel raylarda hareket eder. Bir kanat açılırken diğerinin önüne geçtiği için açıklığın bir bölümü her zaman kapalı kalır. İki kanatlı bir sürme sistemde net açılan alan, açıklığın yaklaşık yarısıdır.
Katlanır-kayar sistemde kanatlar menteşelerle birbirine bağlıdır ve ray boyunca ilerleyerek akordeon gibi katlanır. Toplanma bölgesi dışında açıklığın tamamı boşalır. Bunun bedeli, katlanan paketin bir yer tutması ve menteşe sayısının artmasıdır.
Kaldır-sür sistem ise üçüncü bir ailedir: kanat kapalı konumda contaya oturur, açılırken diğer kanadın önüne kayar. Açılan alan sürme sisteme benzer, sızdırmazlık davranışı farklıdır. Bu sistemi kaldır-sür sistem yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Donanımda ne değişir?
İki sistemin donanımı farklı yükleri karşılar.
- Sürme sistem donanımı. Ağırlık makaralar üzerinden alt raya iner. Kritik kalemler makara kapasitesi, ray profili ve kanadın kapalı konumdaki kilitleme düzenidir.
- Katlanır-kayar donanımı. Ağırlık hem ray hem menteşe hattı üzerinden taşınır. Kanatlar birbirine bağlı olduğu için bir kanadın yükü komşusuna da geçer; menteşe kapasitesi ve kanat sayısı birlikte hesaplanır.
- Ortak kalem. Her iki sistemde kanat ağırlığı ve ölçü sınırları üreticinin donanım tablosundan okunur; sahada karar verilmez.
Katlanır sistemde bir ayrıntı daha vardır: kanat sayısı arttıkça toleransların birikme etkisi büyür. Dört kanatlı bir pakette her menteşedeki milimetrik sapma sona doğru toplanır ve kapanma hattında fark oluşur. Bu yüzden katlanır sistemlerde imalat ve montaj toleransları daha sıkı tutulur.
Kanat ağırlığının donanım seçimini nasıl belirlediğini ilgili yazımızda, terimlerin karşılıklarını donanım sözlüğümüzde bulabilirsiniz.
Mağazadan
MACO Kol Takımı 12 — İç Kol + Kısa Çanak Kol, 68 mm Profil, Titan F7
İçteki kaldır-sür kolu ile dıştaki kısa çanak kolu birlikte içerir; 13 mm frezeleme derinliğine göre üretilir ve 68 mm kanat profiline uygundur.
Şartname bu sistemleri nasıl ele alıyor?
Y-3 Genel Teknik Şartnamesi balkon camlama işlerini iki ayrı bölümde düzenler: Katlanır-Kayar Balkon Camlama İşleri Genel Teknik Şartnamesi ve Sürme Balkon Camlama İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Bu ayrım, iki sistemin aynı şartlarla değerlendirilmediğini gösterir.
Şartname balkon kapılarını tanımlarken kilitli ya da kilitsiz balkon kapıları ile dikey ya da yatay sürme ve kayar katlanır sistemlerden söz eder. Sürme sineklik için ayrıca çerçevenin doğramadaki kızaklarına oturtularak sağa ve sola hareket etmesi ve sistemin rahat biçimde açılıp kapanması istenir.
Sızdırmazlık tarafında ortak bir hüküm vardır: iç ortama rüzgâr ve toz girişinin engellenmesinin sürekliliği için eşikli ve eşiksiz uygulamalarda kanat veya ray profillerinin kıl fitil kanalına sahip olması gerekir. Bu hüküm her iki sistemi de bağlar.
Performans sınıflarının sistem tipinden çıkarılamayacağını hatırlatmak gerekir. Hava geçirgenliği, su sızdırmazlığı ve rüzgâr yükü değerleri ürün bazında beyan edilir; iki sistemi karşılaştırırken bu beyanlar üreticinin belgesinden okunur.
Hangi durumda hangisi?
- Açıklığın tamamı kullanılacaksa. Teras, kış bahçesi ve iç-dış geçişin sürekli kullanıldığı mahallerde katlanır-kayar öne çıkar.
- Toplanma yeri yoksa. Katlanan paketin duracağı bir yan bölge bulunmuyorsa sürme sistem daha uygundur.
- Kanat ağırlığı yüksekse. Ağır cam paketlerinde menteşe hattına binen yük kritik hâle gelir; kapasite tablosu kararı verir.
- Sızdırmazlık beklentisi yüksekse. Kapalı konumda contaya oturan sistemler bu beklentiyi farklı bir düzlemde karşılar.
- Kullanıcı profili günlük ve sık kullanacaksa. Katlanır sistemde açma-kapama hareketi daha fazla adım içerir; yoğun kullanımda bu fark hissedilir.
Cam paketi kararının ağırlık üzerindeki etkisini camlama rehberimizde ele aldık. Donanım gruplarına pencere aksesuarları kategorimizden ve marka kataloglarındaki kilit bölümünden ulaşabilirsiniz.
Alt kot ve eşik farkı
İki sistemin alt kot davranışı farklıdır. Sürme sistemde ray sürekli bir hat oluşturur ve su bu hat boyunca yönetilir. Katlanır sistemde ise kanatların toplandığı bölgede ray düzeni kesintiye uğrar; su yolu ve fitil sürekliliği bu noktada ayrıca çözülmek zorundadır.
Erişilebilirlik gerektiren mahallerde eşik yüksekliği sınırlı olduğu için her iki sistemde de drenaj tasarımın parçası hâline gelir. Alt kotta çözülmesi gereken kalemlerin tamamını alt bağlantı detayı yazımızda topladık.
Bu anlatım, sistem ve donanım üreticisinin montaj talimatının yerine geçmez. Kanat sayısı, ağırlık sınırı, ray ve menteşe seçimi üreticinin belgesinde tanımlıdır; uygulama öncesinde ilgili kılavuz okunur ve iş güvenliği önlemleri alınır.
Yapısal bağlantı ve üst başlık
Geniş açıklıklarda iki sistemin ortak zorluğu üst başlıktır. Kanatlar üstteki taşıyıcı hatta bağlıysa, döşemenin zamanla yaptığı sehim doğrudan doğramaya iner.
Bu nedenle üst bağlantıda bir sehim payı tanımlanır; pay, kanadın üstten sıkışmasını önler. Pay değeri projeye ve taşıyıcı sisteme göre hesaplanır, sahada göz kararıyla bırakılmaz.
Şartname de bu mantığı destekler: doğramaların montaj sonrasında tüm kenarları boyunca duvardan veya kör kasadan ayrılmış olması, doğrudan temas etmemesi ve aralarında doğrama ölçülerine göre hesaplanan ısıl genleşme paylarının bulunması istenir. Geniş katlanır ve sürme sistemlerde bu pay, ısıl genleşmenin yanında yapısal hareketi de karşılamak durumundadır.
Bakım ve erişim
Bakım yükü kanat ve menteşe sayısıyla doğru orantılıdır. Sürme sistemde bakım noktaları ray, makara ve conta üzerinde toplanır. Katlanır sistemde bunlara menteşe hattı ve kanatlar arası kapanma yüzeyleri eklenir.
Ray temizliği her iki sistemde de birinci sıradadır: biriken toz ve kum makara yüzeyini aşındırır. Katlanır sistemde ayrıca menteşelerdeki boşluk kontrol edilir; boşluk büyüdüğünde kapanma hattında fark ortaya çıkar.
Yağlama, üreticinin belirttiği ürünle ve yalnız tanımlı noktalara uygulanır. Periyot ve ürün seçimini donanım yağlama ve bakım yazımızda ele aldık.
Karar aşamasında yapılan hatalar
- Toplanma bölgesini planlamamak. Katlanır sistem seçilir ama paketin duracağı yer çizilmez; kanatlar açıkken geçişi kapatır.
- Ağırlığı sonradan hesaplamak. Cam paketi büyütülür, donanım kapasitesi aşılır ve kanat zorlanır.
- Tolerans birikmesini göz ardı etmek. Çok kanatlı katlanır sistemde kapanma hattındaki fark montajda düzeltilmeye çalışılır.
- Su yolunu tek hat varsaymak. Katlanır sistemin toplanma bölgesinde ray kesintisi çözülmez.
- Performansı sistem tipinden varsaymak. Sınıf değerleri ürün beyanından okunur; “katlanır daha iyi sızdırır” gibi bir genelleme yapılmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Katlanır sistem açıklığın tamamını açar mı?
Toplanma bölgesi dışında açıklığın tamamına yakınını açar. Kanatlar birbirine menteşelenerek bir tarafa katlandığı için, katlanan paketin durduğu yer dışında engel kalmaz. Sürme sistemde ise kanat diğerinin önüne kaydığı için açıklığın yaklaşık yarısı açılır.
Kanat sayısı neye göre belirlenir?
Açıklık genişliği, tek kanat için izin verilen azami ölçü ve toplanma bölgesinin genişliği birlikte değerlendirilir. Kanat sayısı arttıkça menteşe sayısı ve tolerans birikmesi de artar; bu nedenle üreticinin kanat sayısı ve ağırlık tablosu esas alınır.
Şartname katlanır ve sürme sistemi ayrı mı değerlendiriyor?
Evet. Y-3 Genel Teknik Şartnamesi balkon camlama işlerinde Katlanır-Kayar ve Sürme Balkon Camlama İşleri için ayrı bölümler içerir. Ayrıca eşikli ve eşiksiz uygulamalarda kanat veya ray profillerinin kıl fitil kanalına sahip olması her iki sistem için istenir.
Hangi sistem daha az bakım gerektirir?
Bakım yükü kanat ve menteşe sayısıyla artar; bu yönüyle sürme sistemde bakım noktası daha azdır. Ancak belirleyici olan sistem tipi değil, ray temizliğinin düzenli yapılması ve üreticinin öngördüğü periyoda uyulmasıdır. Kirli rayda makara her iki sistemde de erken yorulur.
Açıklığı Nasıl Kullanacağınıza Karar Verin
Katlanır ile sürme arasındaki seçim, donanım tercihinden önce bir kullanım kararıdır: açıklığın tamamı mı boşalacak, yoksa yarısı yeterli mi? Bu cevap verildiğinde geri kalan kalemler teknik detaya iner.
Karara üç bilgi eşlik eder: kanat ağırlığı, toplanma bölgesinin genişliği ve alt kotta drenaj çözümü. Üçü netleştiğinde üreticinin kapasite tablosu doğru sistemi zaten gösterir. Bu gruptaki diğer içerikleri Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı teknik danışmanlık ve tedarik için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi (16.5.1 Katlanır-Kayar ve 16.5.2 Sürme Balkon Camlama İşleri bölümleri). Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
