Doğramada belge, ürünün ne yaptığını kanıtlayan tek araçtır. Pencere ve dış kapılarda temel belge TS EN 14351-1+A2 kapsamındaki performans beyanıdır; bu beyan hava geçirgenliği, su geçirmezlik, rüzgâr yüküne dayanım sınıflandırması ve doğramaya ait ısıl geçirgenlik katsayısını (Up) içerir. Profil, donanım ve cam için ayrı standartlar geçerlidir.
Teklif karşılaştırırken en sık yapılan hata, belgeleri tek bir “kalite belgesi” gibi görmektir. Oysa her belge farklı bir bileşene ve farklı bir özelliğe aittir: profilin belgesi doğramanın performansını, donanımın belgesi camın dayanımını kanıtlamaz. Bu rehber, hangi belgenin neyi kanıtladığını ve neyin yazılı istenmesi gerektiğini ele alıyor.
İçindekiler
- Doğramada hangi belgeler istenir?
- TS EN 14351-1+A2 performans beyanı ne söyler?
- Isıl geçirgenlik (Up) hangi standarda göre belirlenir?
- Profil standardı: TS EN 12608-1+A1
- Hangi yönetmelikler bağlayıcı?
- Belgeleri nasıl kontrol edersiniz?
- Sıkça Sorulan Sorular
- Belgeyi İsterken Ne Sormalı?
Doğramada hangi belgeler istenir?
Bir doğrama işinde belge zinciri bileşen bileşen kurulur:
- Doğramanın kendisi: TS EN 14351-1+A2 kapsamında performans beyanı.
- PVC profil: TS EN 12608-1+A1 uygunluğu ve profil üzerindeki işaretleme.
- Donanım: TS EN 13126 ailesinin ilgili bölümleri ve menteşe için TS EN 1935.
- Cam: yalıtım birimi için TS EN 1279-1, lamine cam için TS EN 14449.
- Sızdırmazlık malzemesi: TS EN 15651-1.
- Çelik kapılarda: TS 12655 (Kapılar — Hırsıza dirençli — Çelik kapılar).
Belgesi istenecek bileşenlerin ürün gruplarını pencere donanımları, camlama ürünleri ve filmler, bantlar ve sızdırmazlık çözümleri kategorilerinde inceleyebilirsiniz.
Şartname bu zincirin üstüne bir de üretim referansı koyuyor: yapılan doğramalar, yüklenicinin elinde bulunan sistem sahibi firmanın önerdiği Teknik İmalat Dosyasına uygun bir şekilde üretilmelidir. Yani belge tek başına yeterli değildir; üretimin, belgenin dayandığı imalat dosyasına uygun yapılmış olması gerekir.
TS EN 14351-1+A2 performans beyanı ne söyler?
Bu standart, pencereler ve yaya geçişine uygun hazır dış kapılar için mamul standardıdır. Şartname, doğrama imalatı yapan firmanın uyguladığı doğrama tipleri için bu standarda göre belirlenen performans beyanlarını İdare’ye vermesini istiyor ve beyanda bulunması gereken dört başlığı sayıyor:
- Hava geçirgenliği
- Su geçirmezlik
- Rüzgâr yüküne dayanım sınıflandırması
- Doğramaya ait ısıl geçirgenlik katsayı değerleri (Up)
Şartname ayrıca PVC doğrama için asgari değerleri de veriyor: menteşeli sistemlerde hava geçirgenliği en az sınıf 4, su sızdırmazlığı en az 9A – 600 pascal ve doğramaya ait ısıl geçirgenlik katsayısı en fazla 1,8 W/m²K.
Buradaki kritik ayrım şudur: bu değerler ürüne aittir, binaya değil. Laboratuvarda ürünün kendi çerçevesi üzerinde ölçülür. Binaya ne kadarının geçeceğini montaj belirler — bunu pencere montajı rehberimizde ayrıntılı ele aldık.
Rüzgâr yükü tarafında ayrı bir hesap da isteniyor: bina/yapı cephesinin yüksekliği dikkate alınarak TS 498 standartlarına uygun rüzgâr yüklerine göre statik hesap yapılmalı, rapor İdare’ye sunulmalıdır. Yüksek katlı yapılarda bu rapor, profilin destek sacı kalınlığını doğrudan belirler.
Isıl geçirgenlik (Up) hangi standarda göre belirlenir?
Isıl geçirgenlik değeri, doğrama işlerinde en çok tartışılan ve en çok yanlış aktarılan veridir. Şartname iki referansı birlikte veriyor:
- Doğrama ısıl geçirgenlik değeri (Up), TS 825 standardına uyumlu olmalıdır.
- Değer, sistem sahibi firma tarafından TS EN ISO 10077-2 standardındaki hesaplama modeline göre belirlenecektir.
Yani Up bir ölçüm değil, tanımlı bir hesaplama modelinin çıktısıdır ve hesabı sistem sahibi firma yapar. Bir teklifte Up değeri veriliyorsa, hangi kesit ve hangi cam paketi için hesaplandığı sorulmalıdır; aynı profil serisi farklı kesit ve cam kombinasyonlarında farklı değer üretir.
Camın kendi ısıl geçirgenliği ise ayrı bir hesaptır ve TS EN 673’e göre yapılır. Cam değeri ile doğrama değeri aynı şey değildir; ikisi karıştırıldığında ortaya gerçekte var olmayan bir performans tablosu çıkar. Cam tarafını camlama rehberimizde ele aldık.
Profil standardı: TS EN 12608-1+A1
PVC profilin kendisi için şartname ölçülebilir şartlar veriyor:
- Kaynak köşesi dayanımı: en büyük yük altında hesaplanan ortalama gerilme, TS EN 12608-1+A1 standardına göre en az 35 N/mm² olmalıdır. Toplam yüksekliği 100 mm’den fazla olan profillerde bu değer 28 N/mm²’dir.
- UV dayanımı: TS EN 12608-1+A1 standardında belirtildiği gibi 12 GJ/m² olmalıdır.
- İşaretleme: profil üzerinde, profil pencereye dönüştüğünde okunabilecek şekilde işaretleme yapılmalı ve imalatçı adı veya ticari marka ile standart numarası gibi bilgiler bulunmalıdır.
Profil geometrisiyle ilgili şartlar da tanımlı: ana profillerin tümünün genişliği en az 60 mm, profil serilerinde en az 2 conta sistemi (iç-dış contalı), kanat profillerinde ispanyolet yatağı 16 mm ve kilitleme ölçüsü 13 mm aks mesafesinde olmalıdır.
Destek sacı için ise sayısal bir sınır yerine bir kural var: destek sacları kritik kesit için yapılacak statik hesaba göre gereken atalet momentini sağlayacak kalınlık ve şekilde olmalı; PVC profil firmalarının teknik kataloglarında önerilen destek sacı kalınlıklarından daha ince destek sacı kullanılmamalıdır.
Hangi yönetmelikler bağlayıcı?
Şartname, kapı ve pencere işlerinde uygunluk kriterlerini yönetmelik düzeyinde de sayıyor:
- Yapı Malzemeleri Yönetmeliği
- Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
- Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği
- Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği
- Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik
Bunlara ek olarak uyumlaştırılmış standartlar ile Ulusal Teknik Onaylar (UTO) ve/veya Avrupa Teknik Değerlendirmeleri (ETA) uygunluk zemini olarak gösteriliyor. Bir ürün için uyumlaştırılmış standart yoksa, UTO veya ETA yolu açıktır; bu ayrım özellikle yeni ürün gruplarında önem kazanır.
Belgeleri nasıl kontrol edersiniz?
Belge kontrolünde bakılacak noktalar sırayla şunlardır:
- Belge kime ait? Beyan, teklifi veren firmanın ürettiği doğrama tipine mi ait, yoksa profil üreticisinin genel belgesi mi? İkisi farklıdır.
- Hangi konfigürasyon test edilmiş? Ölçü, açılım tipi, cam paketi ve donanım grubu belgede yazılıdır. Teklif edilen ürün bu konfigürasyondan farklıysa değerler geçerli değildir.
- Tarih ve geçerlilik. Deney raporlarının tarihi ve varsa geçerlilik süresi kontrol edilir.
- Laboratuvar. Deneyin akredite bir laboratuvarda yapılmış olması aranır.
- Etiketleme. Şantiyeye gelen ürünlerde etiket kontrolü yapılır; şartname tüm elemanların etiketlenmesini, etiketlerde tiplerin, açılış yönlerinin ve proje kodlarının belirtilmesini istiyor.
Bir uyarı: bu yazıdaki değerler Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi’nden alınmıştır ve sözleşmesinde bu şartnameye atıf yapan işlerde bağlayıcıdır. Özel projelerde bağlayıcı olmasa da teklif karşılaştırmak için ortak bir zemin sağlar. Her durumda sistem sahibi firmanın teknik imalat dosyası esastır.
Sıkça Sorulan Sorular
CE işareti tek başına yeterli mi?
CE işareti, ürünün ilgili mevzuat kapsamında piyasaya arz edilebildiğini gösterir; ancak performans değerlerini kendiliğinden söylemez. Doğramada asıl bakılacak belge TS EN 14351-1+A2 kapsamındaki performans beyanıdır; hava geçirgenliği, su geçirmezlik, rüzgâr yükü sınıflandırması ve Up değeri bu beyanda yer alır. Beyan olmadan CE işareti tek başına karşılaştırma imkânı vermez.
Profil belgesi doğramanın performansını kanıtlar mı?
Hayır. TS EN 12608-1+A1 profilin kendi özelliklerini (kaynak köşesi dayanımı, UV dayanımı, işaretleme) kapsar. Doğramanın hava, su, rüzgâr ve ısıl performansı ise TS EN 14351-1+A2 kapsamında, üretilen doğrama tipi için ayrıca beyan edilir. İki belge birbirinin yerine geçmez.
Up değeri neden tekliften teklife değişiyor?
Çünkü Up, TS EN ISO 10077-2’deki hesaplama modeline göre, belirli bir kesit ve cam paketi için sistem sahibi firma tarafından hesaplanır. Kesit, cam paketi veya ara çıta değiştiğinde değer de değişir. Karşılaştırma yaparken hangi konfigürasyon için hesaplandığının yazılı olarak sorulması gerekir. Değerin TS 825 ile uyumlu olması da şartnamede ayrıca isteniyor.
Uyumlaştırılmış standardı olmayan bir ürün nasıl belgelenir?
Şartname bu durumda Ulusal Teknik Onay (UTO) ve/veya Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) yolunu uygunluk kriterleri arasında sayıyor. İlgili rehber doküman esas alınarak düzenlenen bu belgeler, uyumlaştırılmış standardın bulunmadığı ürün grupları için uygunluk zemini oluşturur.
Belgeyi İsterken Ne Sormalı?
Teklif aşamasında sorulacak sorular kısadır ama ayırt edicidir: Beyan hangi doğrama tipine ait? Hangi ölçü, cam paketi ve donanım grubuyla test edilmiş? Up hangi kesit için, hangi modele göre hesaplanmış? Rüzgâr yükü statik hesabı yapıldı mı?
Bu dört soruya yazılı cevap veren tedarikçiyle verilmeyen arasındaki fark, çoğu zaman fiyat farkından daha belirleyicidir. Belgeler eksikse, o eksiklik projenin ilerleyen aşamasında denetim aşamasında ortaya çıkar.
Terimlerin karşılığını donanım sözlüğümüzde, donanım tarafını pencere donanımı seçim rehberimizde bulabilirsiniz. Proje bazlı tedarik ve belge desteği için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ — Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
- Türk Standardları Enstitüsü. TS EN 14351-1+A2 — Pencereler ve kapılar: Mamul standardı, performans özellikleri, Bölüm 1. TSE standart kataloğu