Doğrama Tipine Göre Donanım: Yük Nereye İniyor?

Doğrama tipi değiştiğinde donanımın kendisi değil, donanımın tutunduğu yüzey değişir. PVC’de yük profilin içindeki destek sacına, alüminyumda profilin kendi kesitine, ahşapta malzemenin lif yapısına aktarılır. Bu yüzden aynı işlevi gören donanım her üç tipte farklı vida, farklı aralık ve farklı takviye gerektirir.

Sahada donanım seçimi çoğu zaman marka ve seri üzerinden konuşuluyor; profil kesiti ise sonradan sorulan bir detay olarak kalıyor. Oysa bir donanımın beklenen ömrü, tutunduğu yüzeyin yükü taşıyıp taşımamasına bağlı. Bu yazı üç doğrama tipini bu gözle karşılaştırıyor ve şartnamenin her biri için koyduğu şartları sıralıyor.

İçindekiler

• Doğru soru hangisi?
• PVC doğrama: destek sacı belirleyici
• Alüminyum doğrama: kesit ve galvanik ayrıntı
• Ahşap doğrama: lif yapısı ve vida tipi
• Çelik doğrama ve kör kasa
• Kol tarafında değişen ölçüler
• Karar sırası
• Sıkça Sorulan Sorular
• Profil Kesitini Bilmeden Donanım Seçilmez

Doğru soru hangisi?

Donanım seçiminde sorulan yaygın soru “hangi marka” oluyor. Teknik açıdan belirleyici olan soru ise şudur: bu donanımın yükü, bu profilde hangi elemana iniyor?

Cevap üç tipte farklıdır. PVC profil tek başına yük taşıyacak rijitliğe sahip değildir; bu nedenle kesitin içine metal takviye konur ve donanım bu takviyeye bağlanır. Alüminyum profil kendi kesitiyle yük taşır ama ısı yalıtımlı sistemlerde kesit iki parçalıdır. Ahşapta yük malzemenin kendisine iner ve tutunma lif yönüyle ilişkilidir.

Bu ayrım yapılmadığında ortaya çıkan hata tipiktir: doğru donanım, yanlış vidayla ve yanlış noktaya bağlanır. Orijinal ile muadil arasındaki kararı ilgili yazımızda, terim karşılıklarını donanım sözlüğümüzde ele aldık.

PVC doğrama: destek sacı belirleyici

PVC doğramada donanımın gerçek dayanağı destek sacıdır. Y-3 Genel Teknik Şartnamesi bu elemanı ayrı bir başlıkta düzenler ve ölçülebilir şartlar koyar.

• Malzeme ve kaplama. Destek sacları TS EN ISO 1461 standardına uygun olarak sıcak daldırma galvaniz yöntemiyle kaplanmış olmalıdır.
• Süreklilik. Destek sacları profil boyunca tek parça olmalı; profil birleşim yerlerinde iç köşede 3 cm’den fazla boşluk bulunmamalıdır.
• Kol ve kilit bölgesi. Şartname özellikle kol ve kilit montajı yapılan profildeki destek sacına vurgu yapar; bu bölge donanımın en çok zorlandığı yerdir.
• Kesit hesabı. Kanat, kapı kanat ve orta kayıt profillerinde kullanılan destek sacları için kritik kesite göre hesap yapılması öngörülür.
• Sabitleme. Destek sacı sabitlemede kullanılan vidaların profil başlarından belirli bir mesafede uygulanması istenir.

Donanımın destek sacına bağlanmasında kullanılacak vida da tanımlıdır: matkap uçlu vidalarda TS EN ISO 10666 ile TS EN ISO 15481 veya 15482 normlarına atıf yapılır, destek sacı bağlantılarında TS EN ISO 15481 standardındaki ürünlerin kullanılması, gövde çapının en düşük 3,9 mm olması ve en az 25 cm’de bir, en fazla 30 cm’de bir adet kullanılması istenir.

Aksesuar tarafında ise seyrek dişli vidalar devreye girer: PVC pencerelerde aksesuar, zamak ve menteşe karşılıklarının montajında en az 4,2 mm çapında vidalar, aksesuar için 22-30 mm, zamak bağlantılar için 30-35 mm, menteşe kanat montajında 35-40 mm boyunda tercih edilir.

Alüminyum doğrama: kesit ve galvanik ayrıntı

Alüminyum doğramada profil kendi kesitiyle yük taşır; bu, donanım bağlantısını PVC’ye göre basitleştirir. Buna karşılık iki yeni kalem devreye girer.

Birincisi ısı yalıtımlı kesitlerdir. Şartname, alüminyum pencere ve kapıların ısı yalıtımlı ve ısı yalıtımsız olarak üretilebildiğini belirtir; yalıtımlı sistemde profil, ısı bariyeriyle ayrılmış iki parçadan oluşur. Donanımın hangi parçaya bağlandığı, yükün nasıl aktarıldığını belirler.

İkincisi galvanik temastır. Şartname, çelik ankraj kullanımında ankraj ile alüminyum arasında yalıtım sağlanmasını ister; kör kasa uygulamalarında çelik kör kasa ile alüminyum profil arasında 3 mm kalınlığında ve ısı iletim katsayısı en fazla 0,040 W/mK olan yalıtım bandı kullanılmasını belirtir.

Menteşe montajı tarafında ise alüminyum ve PVC pencerelerin orta kayıt ve kasaya menteşe montajlarında TS EN ISO 15482 standardındaki ürünlerin kullanılması, bu ürünlerin ısıl işlem görmüş, yüzey sertliği artırılmış ve hidrojen gevrekliğinden arındırılmış olması gerektiği vurgulanır. Korozyon tarafındaki kararı korozyon sınıfı yazımızda ele aldık.

Ahşap doğrama: lif yapısı ve vida tipi

Ahşapta tutunma, vidanın lif içinde oluşturduğu kavramaya bağlıdır. Bu nedenle vida tipi farklıdır: şartname ahşap pencerelerin montajının tamamında seyrek dişli vidaların kullanılmasını, cam çıtalarının montajı dışındaki bütün imalatın seyrek dişli vidalarla yapılmasını ister.

Bu vidalar için de ölçü verilir: en az 4,2 mm çapında, kaplama kalınlığı en az 8 mikron, korozyon dayanımı en az 96 saat ve hidrojen gevrekliğinden arındırılmış ürünler istenir.

Ahşapta ikinci kalem boyutsal harekettir. Malzeme nem alıp verdikçe çalışır; donanım bağlantı noktalarında bu hareket zamanla boşluk üretebilir. Bu yüzden ahşap doğramada periyodik kontrol, diğer tiplere göre daha belirleyicidir. Bakım periyodunu donanım yağlama ve bakım yazımızda ele aldık.

Çelik doğrama ve kör kasa

Çelik doğramada yük doğrudan profile iner ve tutunma en yüksektir; belirleyici kalem korozyon korumasıdır. Şartname iç kasanın korozyona karşı elektrostatik toz boya ile boyanmasını, kapı aksesuarlarının TS EN 1670’e göre uygun korozyon direncine sahip olmasını ister.

Kör kasalı uygulamada ise bağlantı iki aşamaya ayrılır: kör kasa duvara, doğrama kör kasaya bağlanır. Şartname kör kasanın ankraj milleri ile duvara sabitlenmesini ve montaj köpüğü ile desteklenmesini, çelik kapı uygulamasında kör kasa ölçüsünün duvar genişliği ölçüsünde olmasını ister; ankraj mili için en az sekiz milimetre çap belirtilir.

Sabitleme elemanının duvar tipine göre nasıl seçildiğini duvar tipine göre bağlantı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Kol tarafında değişen ölçüler

Kol, doğrama tipine göre değişen ölçülerin en görünür olduğu parçadır. Şartname pencere kollarının elektrostatik toz boyalı veya eloksal kaplamalı alüminyum olmasını ve kol üstünde 7 mm x 7 mm kare çubuk kullanılmasını ister.

Kapı kollarında ölçü seti genişler: kullanılacak donanıma göre kol üstünde 7 mm x 7 mm veya 8 mm x 8 mm kare çubuk öngörülür. Kapı kolu vidalarının doğrudan karşı kol aynasına bağlanması, destek sacına ya da PVC profile sabitlenmemesi açıkça belirtilir.

Bu son hüküm doğrama tipi tartışmasının özetidir: aynı kol, PVC kapıda destek sacına değil karşı aynaya bağlanmak zorundadır. Kol seçiminin bütününü pencere kolu seçimi yazımızda bulabilirsiniz. Ürün gruplarına pencere donanımları ve üretim aksesuarları kategorilerimizden ulaşabilirsiniz.

Bu anlatım üretici ve sistem firmasının uygulama talimatının yerine geçmez. Profil kesitine uygun donanım, vida tipi ve aralıklar sistem firmasının detayında tanımlıdır; uygulamadan önce ilgili belge okunur ve iş güvenliği önlemleri alınır.

Karar sırası

1. Doğrama tipi ve profil kesiti belirlenir. Isı yalıtımlı mı, destek sacı var mı, kesit ölçüleri ne.
2. Kanat ağırlığı hesaplanır. Cam paketi ve profil ağırlığı toplanır.
3. Donanım kapasitesi doğrulanır. Üreticinin ağırlık ve ölçü tablosu istenir.
4. Bağlantı elemanı seçilir. Şartnamedeki norm, çap ve aralık değerleri uygulanır.
5. Temas ve yalıtım kontrol edilir. Çelik-alüminyum temasında yalıtım sağlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Profil Kesitini Bilmeden Donanım Seçilmez

Donanım kararı, marka listesinden değil profil kesitinden başlar. Kesit bilindiğinde yükün hangi elemana indiği, hangi vidanın kullanılacağı ve hangi aralığın uygulanacağı kendiliğinden belirlenir.

Teklif dosyasına yazılacak tek satır şudur: doğrama tipi, profil kesiti ve destek sacı durumu belirtilerek donanım uyum beyanı istenir. Bu satır varsa gelen teklif karşılaştırılabilir olur. Bu gruptaki diğer içerikleri Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı teknik danışmanlık ve tedarik için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim