Donanımda Korozyon Sınıfı: Hangi Kaynak Ne Diyor?

Donanımda korozyon direnci, ürünün beyan edildiği sınıfla tanımlanır. Türkiye’de kamu işlerinde dayanak Y-3 Genel Teknik Şartnamesi’dir ve kapı aksesuarlarının TS EN 1670 standardına göre uygun korozyon direncine sahip olmasını ister. Boya sisteminde ise şartname TS EN ISO 12944-2’ye atıf yapar ve dış mekân için en az C3 sınıfını uygun görür.

Korozyon, doğrama donanımında en sinsi arıza nedenidir: ilk yılda görünmez, üçüncü yılda hareketi zorlaştırır, beşinci yılda parça değişimi gerektirir. Buna karşılık satın alma aşamasında sorulacak soru tek satırdır — bu ürünün beyan edilen korozyon sınıfı nedir? Bu yazı o soruyu kime, nasıl soracağınızı ve cevabı nasıl okuyacağınızı ele alıyor.

Korozyon direncini tedarik aşamasında güvenceye almanın yedi adımı: ortam kategorisinden bakım periyoduna kadar sıra

Korozyon donanımda neyi bozar?

Donanımda korozyonun etkisi estetik bir kusurla başlamaz, mekanik bir kayıpla başlar. Hareketli yüzeyler arasında oluşan oksit tabakası sürtünmeyi artırır; kullanıcı bunu “kol ağırlaştı” diye tarif eder. Sürtünme arttıkça kullanıcı daha fazla kuvvet uygular ve yük, tasarlandığı noktanın üzerine çıkar.

İkinci aşama yay ve emniyet elemanlarında görülür. Yayın kesitinde oluşan yerel kayıp, yayı beklenen yükte kalıcı biçim değiştirmeye götürür. Bu noktada donanım hâlâ çalışır ama konum hassasiyetini kaybeder; çift açılım donanımında konumlar arası geçiş belirsizleşir.

Üçüncü aşamada karşılıklar ve sabitleme noktaları etkilenir. Kanat artık her noktada aynı kuvvetle çekilmediği için sızdırmazlık bozulur; belirti pencereden gelen hava akımı olarak ortaya çıkar. Arızayı bu zincirde geriye doğru izlemenin yöntemini arıza teşhis rehberimizde anlattık.

Şartname ne istiyor?

Y-3 Genel Teknik Şartnamesi korozyon konusunu birkaç yerden bağlar. Kapı üzerindeki aksesuarların TS EN 1670 standardına göre uygun korozyon direncine sahip olması istenir. Kapı kanatları ve kasalarının iklim koşullarına ve korozyona dayanıklı olması, bunun için TS EN 1670’e göre uygun korozyon direncinin sağlanması ayrıca belirtilir.

Yüzey tarafında şartname daha ayrıntılıdır. İç kasanın korozyona karşı elektrostatik toz boya ile boyanması istenir. Boya işlemi şartları için TS EN ISO 12944-2 standardına atıf yapılır; bu standarda göre ortam altı korozyon kategorisine ayrılmıştır ve şartname dış mekân için en az C3 sınıfını uygun görür. Kategori azaldıkça boya kalınlıklarının da değiştiği belirtilir.

Üçüncü bağ bağlantı elemanlarındadır. Şartname bağlantı elemanlarının ve ankrajların alüminyum, paslanmaz çelik veya çinko kaplamalı çelik olmasını ister; binaya bağlantı ankrajlarının paslanmaz veya galvaniz çelikten olması ayrıca belirtilir. Standart yapısının bütününe doğrama standartları rehberimizden bakabilirsiniz.

EN 1670 nasıl okunur?

EN 1670, bina donanımında korozyon direncini gereklilikler ve deney yöntemleri üzerinden tanımlayan standarttır. Bir ürünün korozyon direnci, bu standarda göre yapılan deney sonucunda beyan edilen sınıf ile ifade edilir.

Standardın kendi metni ücretli olduğu için sınıf karşılıklarının tam tablosu burada verilmemektedir; bu tablo, doğrulanabilir ücretsiz bir birincil kaynaktan teyit edilememiştir. Sınıf bilgisi, ürünü üreten firmanın yayımladığı teknik belgeden okunur.

Üretici belgelerinin bu bilgiyi nasıl verdiğine iki örnek verilebilir. Pencere kolu üreticisi HOPPE, DIN EN 13126-3 sınıflandırma anahtarını açıklarken korozyon basamağının EN 1670’e göre en az sınıf 2 veya en az sınıf 3 olarak belirtildiğini yazar. Meesenburg’un partner markası MACO ise Tricoat-Evo yüzeyi için EN 1670’e göre 2.000 saate kadar korozyon direnci beyan eder ve bu yüzeyi kıyı ile sanayi bölgeleri gibi zorlu uygulamalar için tanımlar.

Bu iki örnek aynı şeyi gösterir: sınıf ya da saat değeri ürüne özgüdür ve kaynağı üreticinin belgesidir. Donanım grubuna pencere donanımları kategorimizden, kapı tarafına ise marka kataloglarındaki kapı donanımı bölümünden ulaşabilirsiniz.

Ortam kategorisi: C sınıfları

Korozyon direnci tek başına bir hedef değildir; ortamla eşleştirilerek anlam kazanır. Şartnamenin atıf yaptığı TS EN ISO 12944-2, çevreyi sınıflandırarak altı korozyon kategorisi tanımlar ve dış mekân için en az C3 sınıfı uygun görülür.

Pratikte bu, proje bazında bir değerlendirme yapılması gerektiği anlamına gelir. Kıyı şeridi, kimyasal tesis çevresi, yüzme havuzu ve yoğun endüstriyel bölge; şehir içi bir konut cephesinden farklı bir kategoriye girer. Bu değerlendirme tahminle değil, ortam koşullarının tanımlanmasıyla yapılır.

Kıyı projelerinde donanım seçiminin bütününü ayrı bir yazıda ele alacağız. Buradaki kural sabit: ortam kategorisi belirlenmeden istenecek korozyon sınıfı da belirlenemez.

Malzeme ve temas: galvanik risk

Korozyonun tek nedeni ortam değildir; farklı metallerin teması da bir mekanizmadır. Alüminyum doğramada çelik bir eleman doğrudan temas ettiğinde galvanik etki riski doğar.

Şartname bu riski açıkça karşılar: çelik ankraj kullanımında ankraj ile alüminyum arasında yalıtım sağlanması istenir. Aynı mantık vida, karşılık ve ara elemanlar için de geçerlidir. Sahada en sık yapılan hata, uygun olmayan bir vidayı “geçici” diye kullanıp yerinde bırakmaktır.

Bu anlatım üretici uygulama talimatının yerine geçmez. Hangi malzemenin hangi profille temas edebileceği sistem firmasının detayında tanımlıdır; uygulama öncesi ilgili detay okunur ve gerekli iş güvenliği önlemleri alınır.

Tedarikte ne istenir?

Korozyon direncini satın alma aşamasında güvence altına almanın yolu, istenen bilgiyi yazılı talep etmektir.

Beyan edilen sınıf. Ürünün EN 1670’e göre hangi sınıfta beyan edildiği, üretici belgesinde görünür biçimde istenir.
Yüzey tanımı. Kaplama veya boya sisteminin adı ve tipi kayda geçirilir; “boyalı” ifadesi tek başına bir tanım değildir.
Ortam kategorisi. Projenin bulunduğu ortam için hedeflenen kategori şartnameye yazılır.
Belge teslimi. Ürün belgeleri teslim dosyasına konur; sonradan çıkan tartışmada tek dayanak bu dosyadır.

Teslim dosyasının içeriğini teslim kontrol listemizde, donanım seçim kararlarının tamamını donanım seçim rehberimizde bulabilirsiniz.

Bakımın korozyondaki payı

Doğru sınıf seçilmiş olsa bile bakım ihmal edildiğinde ömür kısalır. Yüzeyde biriken tuz, toz ve kimyasal kalıntı, koruyucu katmanın üzerinde sürekli bir yük oluşturur.

Bakımın korozyon üzerindeki etkisi, doğru sınıf seçiminin yerine geçmez ama onu tamamlar. Yüksek sınıfta beyan edilmiş bir donanım bakımsız bırakıldığında beklenen ömrün altında kalır; daha düşük sınıfta bir donanım ise düzenli bakımla bile zorlu ortamda erken yorulur. Bu iki kalem birlikte planlanır.

Bu nedenle zorlu ortamlarda bakım periyodu kısalır ve temizlik, yağlamadan önce gelir. Kirli yüzeye uygulanan bakım ürünü, kalıntıyı yerinde sabitler. Periyot ve ürün seçimini donanım yağlama ve bakım yazımızda ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

Paslanmaz çelik donanım korozyona uğramaz mı?

Paslanmaz çelik de ortam koşuluna göre yüzey lekelenmesi ve yerel korozyon gösterebilir. Belirleyici olan malzemenin adı değil, ürünün beyan edilen korozyon sınıfı ve bulunduğu ortam kategorisidir. Şartname bağlantı elemanlarında paslanmaz veya galvaniz çeliği kabul eder; bu, bakım gereğini ortadan kaldırmaz.

Şartname dış mekân için hangi sınıfı istiyor?

Y-3 Genel Teknik Şartnamesi, boya işlemi şartları için TS EN ISO 12944-2’ye atıf yapar ve dış mekân için en az C3 sınıfının uygun olduğunu belirtir. Kapı aksesuarlarında ise TS EN 1670’e göre uygun korozyon direnci istenir; sınıf değeri ürün belgesinden okunur.

Donanımın korozyon sınıfını nasıl öğrenirim?

Üreticinin teknik belgesinden. Ambalaj veya katalog görselinde bu bilgi genellikle bulunmaz. Tedarik aşamasında beyan edilen sınıfın yazılı olarak istenmesi ve teslim dosyasına konması, sonradan doğrulanabilir tek yoldur.

Çelik vidayı alüminyum profile takabilir miyim?

Doğrudan temasta galvanik etki riski vardır. Şartname çelik ankraj kullanımında ankraj ile alüminyum arasında yalıtım sağlanmasını ister. Vida ve karşılık seçiminde de sistem firmasının onayladığı detay esas alınır; uygun olmayan eleman geçici olarak bile bırakılmaz.

Şartnameye Yazılacak Tek Cümle

Korozyonla ilgili tüm tartışmayı önleyen cümle kısadır: donanımın EN 1670’e göre beyan edilen korozyon sınıfı ve yüzey sisteminin tanımı, ortam kategorisiyle birlikte teklif dosyasında belgelenecektir.

Bu cümle şartnamede varsa tedarikçi belgeyi hazır getirir, yoksa soru sahada ve çoğu zaman arıza çıktıktan sonra sorulur. Donanımı kanat ağırlığıyla birlikte değerlendirmek için kanat ağırlığına göre donanım yazımıza bakabilir, diğer içerikleri Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
HOPPE. DIN EN 13126-3 and DIN 18267 — pencere kolu sınıflandırma anahtarı. Üretici teknik dokümantasyonu, “Standards” bölümü. (Üreticinin sitesi otomatik erişime kapalı olduğu için bağlantı verilmemiştir; belge HOPPE kurumsal sitesinin standartlar bölümünden temin edilir.)
MACO. Tricoat-Evo — Premium Surface for Extreme Applications (yayın kodu 757992). Üretici teknik dokümantasyonu. Ürün sayfası