Kapı donanımı; menteşe, kilit, silindir, kol, kapı kapatıcı ve güvenlik bileşenlerinden oluşan gruptur. Seçimi kapının işleviyle belirlenir: bir daire giriş kapısında zorla girişe direnç, bir kaçış yolu kapısında kilitlenmeden açılabilme, bir yangın kapısında beyan edilen dayanım süresi öne çıkar. Aynı donanım her üçünü birden karşılamaz.
Kapı donanımında yapılan hataların ortak bir yanı var: parça tek tek doğru, ama grup olarak birbiriyle uyumsuz. Yangına dayanıklı bir kanada, dayanım süresi beyan edilmemiş bir kol takıldığında kapının tamamı beyanını kaybeder. Bu rehber, kapı tipine göre hangi donanımın hangi belgeyle arandığını sırayla ele alıyor.
İçindekiler
- Kapı donanımı hangi parçalardan oluşur?
- Menteşe seçimi: yükü kim taşıyor?
- Kilit, silindir ve zorla girişe direnç
- Kaçış yolu kapıları: kilitlenmeyen kapı
- Yangın kapısı donanımında neye dikkat edilir?
- Dış mekân kapıları ve korozyon
- Sıkça Sorulan Sorular
- Peki Şimdi Ne Yapmalı?
Mağazadan
MACO Kaldır-Sür Kapı Kolu 12 — İç Kol, Pimsiz, Gümüş F1 Eloksal
Kaldır-sür kapı sistemlerinin iç tarafında kullanılır; 10 mm kare mil ile çalışır ve pimsiz teslim edilir.
Kapı donanımı hangi parçalardan oluşur?
Bir kapı donanımı grubunda şu bileşenler bulunur: kanadı taşıyan menteşeler, kilitleme işini yapan kilit gövdesi ve karşılığı, anahtarla çalışan silindir, kullanıcı arayüzü olan kol ve rozet, kapıyı kontrollü kapatan kapı kapatıcı ve işleve göre eklenen güvenlik bileşenleri.
Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi kilit sistemlerini piyasadaki hâliyle tarif ediyor: kapılarda kullanılan kilit sistemleri değişkenlik göstermekle birlikte üç ya da dört milli, döner sürgülü ya da kancalı kilit sistemleri hâlinde bulunuyor. Mil sayısı tek başına bir güvenlik ölçüsü değildir; asıl belirleyici, kanadın ve kasanın o kilidi taşıyacak şekilde güçlendirilmiş olmasıdır.
Nitekim şartname çelik kapıda bunu ayrıca şart koşuyor: kilit ve menteşe tarafları zorlamalara karşı kuvvetlendirilmelidir ve menteşe tarafında emniyet fişekleri kullanılmalıdır. Emniyet fişeği, menteşe sökülse bile kanadın kasadan ayrılmasını engelleyen sabit pimdir.
Menteşe seçimi: yükü kim taşıyor?
Menteşe, kapı donanımının en çok yüklenen parçasıdır ve arıza çoğunlukla burada başlar. Şartname kapı menteşeleri için ölçülebilir şartlar veriyor:
- Menteşeler TS EN 1935 standardında bahsedilen tüm özelliklere sahip olmalıdır.
- Kapı menteşesi en az 90 mm uzunluğunda olmalıdır (pencerede bu değer en az 70 mm’dir).
- Menteşe pimi tek parça olmalıdır.
- Menteşe montajı kanat köşelerinden en fazla 150 mm mesafeden başlar; menteşeler arası mesafe 800 mm’yi geçmeyecek şekilde sayı belirlenir. Ölçüler menteşe merkezinden alınır.
Çelik kapılarda ayrıca TS 12655 standardına uygun menteşe aralığı isteniyor. Menteşe sayısını azaltarak maliyet düşürmek, kanadın zamanla kilit tarafından sarkmasına ve kilidin karşılığını bulamamasına yol açar — sahada “kapı sürtüyor” diye tarif edilen durumun büyük bölümü budur.
Kanat ağırlığı burada da belirleyicidir. Şartname çelik kapı kanadında dış yüzey için en az 0,90 mm, kapı sac kasasında en az 1,50 mm sac kalınlığı istiyor. Kalın sac daha ağır kanat, daha ağır kanat daha yüksek menteşe yükü demektir.
Kilit, silindir ve zorla girişe direnç
Zorla girişe direnç, tek bir parçanın değil kapı takımının özelliğidir. Bu alanın referans standardı TS EN 1627’dir: “Yayalar için kapı takımları, pencereler, giydirme cepheler, korkuluklar ve panjurlar — Hırsıza dirençli — Kurallar ve sınıflandırma”. Standart, direnç sınıflarını tanımlar ve sınıf, akredite bir laboratuvarda yapılan deney sonucuyla beyan edilir.
Pratikte önemli olan nokta şudur: direnç sınıfı kapı takımına aittir. Kanat, kasa, kilit, silindir, menteşe ve montaj biçimi test edilen konfigürasyonla aynı olmalıdır. Test edilmiş bir takımın silindirini farklı bir ürünle değiştirmek, beyan edilen sınıfı geçersiz kılar. Bu yüzden tedarikçiden istenecek belge “kilit sertifikası” değil, kapı takımının deney raporudur.
Silindir tarafında kanadın dışına taşan uzunluk kritik bir ayrıntıdır: rozetten fazla çıkan bir silindir, kavranıp kırılmaya açık hâle gelir. Silindir boyu kanat kalınlığına ve rozet tipine göre ölçülerek belirlenir, göz kararına bırakılmaz.
Kilit ve silindir gruplarını kilit teknolojileri ve profil silindir ve kilit silindirleri kategorilerinde, güvenlik aksesuarlarını kapı güvenliği ve güvenlik aksesuarları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Kaçış yolu kapıları: kilitlenmeyen kapı
Kaçış yolu kapılarında güvenlik mantığı tersine döner: burada amaç girişi zorlaştırmak değil, çıkışı hiçbir koşulda engellememektir. Şartname bunu kesin bir ifadeyle koyuyor: kaçış için kullanılacak olan kapılar kilitlenmeyecek olup, kilitli olmamalıdır.
Panik donanımı gerekliliği de tanımlı: merdivenden tabii zemin seviyesinde güvenlikli bir alana açılan bütün kaçış yolu kapılarının ve bir kattaki kullanıcı sayısının 100’ü geçmesi hâlinde kaçış merdiveni kapılarının, kapı kolu kullanılmadan panik kollu veya benzeri bir düzenek ile açılabilmesi gerekir.
Bu tertibatların referans standardı TS EN 1125’tir: “Bina donanımı — Kaçış yönünde kullanılan yatay kolla çalışan panik çıkış tertibatları — Kurallar ve deney metotları”. Kapıyı açık konumda tutan elektrikli düzenekler için ise TS EN 1155 geçerlidir; bu cihazlar yangın alarmı geldiğinde kapıyı serbest bırakacak şekilde kurulur.
Sahada en sık görülen ihlal, kaçış kapısının “güvenlik gerekçesiyle” asma kilitle veya zincirle kapatılmasıdır. Bu, hem şartnameye hem yangın mevzuatına aykırıdır ve denetimde doğrudan uygunsuzluk üretir. Kaçış kapısı sistemlerini kaçış kapısı sistemleri ve acil çıkış teknolojisi kategorisinde bulabilirsiniz.
Yangın kapısı donanımında neye dikkat edilir?
Yangın kapısında donanımın tamamı kapının beyanının parçasıdır. Şartname bunu açıkça yazıyor: yangın kapılarında kullanılan tüm aksesuar, cam, kilit, menteşe, kol ve benzeri bileşenlerinin de beyan edilen yangına dayanım süresi ile en az eşit ve/veya üstü sürede olması gerekir. Ayrıca her türlü aksesuar, menteşe, panik bar, conta, kilit mekanizması dâhil tüm aksesuarlar CE işaretlemesi ve/veya TS EN 1634-1+A1 standardına uygun olmalıdır; aksesuar tarafında TS EN 1634-2 uygunluğu aranır.
Kanat tarafında da tanımlı şartlar var: kanat ve kasa üzerinde ısı ile genişleyen yangına dayanımlı conta ve duman sızdırmazlığı sağlayan toz fitili bulunmalı, kanat içine güçlendirici plakalar yerleştirilmeli, kanatta en az 2 adet kendi kendine kapanma sağlayan yaylı menteşe ve en az 2 adet sabit emniyet fişeği olmalıdır.
Çoğu zaman atlanan bir madde de yapı tarafındadır: kapı kasasının monte edileceği duvar, tavan ve döşeme en az kapının yangına dayanıklılık süresi kadar yangına dayanıklı ve kapı ağırlığını taşıyabilecek özellikte olmalıdır. Doğru kapıyı yanlış duvara monte etmek, kapının beyanını fiilen ortadan kaldırır.
Bu anlatım, üretici uygulama talimatının ve ilgili mevzuatın yerine geçmez. Yangın ve kaçış yolu uygulamalarında sistem sahibi firmanın onaylı detayı ve yürürlükteki yönetmelik esastır; çelişki hâlinde bunlar uygulanır.
Mağazadan
MACO Kaldır-Sür İç Kol Takımı — Noktasız, Pimsiz, Gümüş F1 Eloksal
Gümüş F1 eloksal kaplaması korozyona karşı direnç sağlar.
Dış mekân kapıları ve korozyon
Dış mekâna açılan kapılarda donanım, yağmur ve tuzlu havayla doğrudan temas eder. Şartname bu koşul için ayrı şartlar getiriyor: dış mekân kapılarda dış kasa, iç kasa ve kanat sacı galvaniz olmalıdır ve dış mekân kapılarda rozet ve kollar paslanmaz malzemeden üretilmiş olmalıdır. Kanat çevresi için AISI 304 kalite paslanmaz çelik veya alüminyum gibi malzemeler öngörülüyor.
Aksesuar tarafında genel kural ise TS EN 1670’tir: kapı üzerindeki aksesuarlar bu standarda göre uygun korozyon direncine sahip olmalıdır. Tedarikçiden hangi korozyon sınıfının beyan edildiğini yazılı istemek, “paslanmaz” ifadesine güvenmekten güvenlidir.
Montaj sonrası bir uyarı da var: kapıların binaya montajı sonrası, koruyucu folyolar, harç, alçı ve benzeri kirliliklerden dolayı kaldırılmamalıdır. Yüzeydeki harç kalıntısı kaplamayı zedeler ve korozyon o noktadan başlar. Kapı donanımı gruplarını kapı donanımları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçış yolu kapısı kilitlenebilir mi?
Hayır. Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi kaçış için kullanılacak kapıların kilitlenmeyeceğini ve kilitli olmayacağını açıkça belirtiyor. Zemin seviyesinde güvenlikli alana açılan kaçış yolu kapıları ile bir kattaki kullanıcı sayısının 100’ü geçtiği durumda kaçış merdiveni kapıları, kapı kolu kullanılmadan panik kollu veya benzeri bir düzenekle açılabilmelidir.
Yangın kapısına istediğim kolu takabilir miyim?
Hayır. Şartname, yangın kapısındaki tüm aksesuarların beyan edilen yangına dayanım süresiyle en az eşit veya üstü sürede olmasını, CE işaretlemesi ve/veya TS EN 1634-1+A1 uygunluğu taşımasını istiyor; aksesuarlarda TS EN 1634-2 uygunluğu aranıyor. Belgesiz bir kol, kapının tamamının beyanını geçersiz kılar.
Zorla girişe direnç sınıfı hangi belgeyle kanıtlanır?
Direnç sınıfı TS EN 1627 kapsamında, akredite laboratuvarda yapılan deneyle belirlenir ve kapı takımının tamamına aittir. Bu yüzden istenecek belge tek bir parçanın sertifikası değil, kanat, kasa, kilit, silindir ve menteşeyi içeren takımın deney raporudur. Test edilen konfigürasyondaki bir parçanın değiştirilmesi beyanı geçersiz kılar.
Kapı menteşesi kaç adet olmalı?
Sayı, kanat yüksekliğine ve ağırlığına göre belirlenir. Şartnamenin kuralı şudur: menteşe montajı kanat köşelerinden en fazla 150 mm mesafeden başlar ve menteşeler arası mesafe 800 mm’yi geçmez; ölçüler menteşe merkezinden alınır. Çelik kapılarda ayrıca TS 12655 uygunluğu aranır. Ağır kanatlarda üreticinin yük tablosu daha fazla menteşe gerektirebilir.
Peki Şimdi Ne Yapmalı?
Kapı donanımı seçimine kapının işlevini yazarak başlayın: daire girişi mi, kaçış yolu mu, yangın bölmesi mi, dış mekân mı? Bu cevap, aranacak belgeyi doğrudan belirler — TS EN 1627 deney raporu, TS EN 1125 panik tertibatı, TS EN 1634-1+A1 yangın raporu ya da TS EN 1670 korozyon beyanı.
Teklif aşamasında üç şeyi yazılı isteyin: kapı takımının deney raporu, donanım bileşenlerinin uygunluk belgeleri, menteşe düzeni ve kanat ağırlığı hesabı. Bu üçü elinizdeyken tekliflerin karşılaştırılması mümkün olur.
Donanım seçim mantığını pencere donanımı seçim rehberimizde, terimlerin karşılığını donanım sözlüğümüzde bulabilirsiniz. Diğer yazıları Kapı Donanımı kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ — Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
- Türk Standardları Enstitüsü. TS EN 1627 — Yayalar için kapı takımları, pencereler, giydirme cepheler, korkuluklar ve panjurlar: Hırsıza dirençli — Kurallar ve sınıflandırma. TSE standart kataloğu
