Otomatik Kapı Donanımı: Mevzuat Ne İstiyor?

Otomatik kapı donanımı seçimi, kapının hangi görevi üstlendiğiyle başlar. Kaçış yolunda bulunan bir kapıda mevzuat açma kuvvetini, açılış yönünü ve kendiliğinden kapanmayı bağlar. Erişilebilirlik gerektiren girişte net geçiş genişliği ve manevra alanı belirleyicidir. Otomasyon bu şartların yerine geçmez; şartlar sağlandıktan sonra kullanım konforunu ve trafiği yönetir.

Otomatik kapı, yapı tedarikinde teknik kararın en çok atlandığı kalemlerden biridir. Motor ve kanat seçimi öne çıkar, mevzuatın kapıdan istediği ölçüler ve davranışlar sonradan sorulur. Bu yazı sırayı düzeltiyor: önce yangın ve erişilebilirlik mevzuatının kapıdan ne istediğine, sonra donanım tarafındaki standart atıflarına, en sonunda seçim ve kabul kontrollerine bakıyor.

Otomatik kapı kararının yedi adımı: kaçış görevinin belirlenmesinden kabul kriterinin yazılmasına kadar sıra

Kapının görevi ne?

Bir girişte otomatik kapı üç ayrı görevi aynı anda taşıyabilir: insan trafiğini yönetmek, iklimlendirme kaybını azaltmak ve bina güvenliğini yönetmek. Bunlara kaçış yolu görevi eklendiğinde karar artık konfor kararı olmaktan çıkar, mevzuat kararına dönüşür.

Bu ayrımı proje aşamasında yapmak gerekir. Aynı kapı kanadı hem günlük trafiği hem tahliye senaryosunu taşıyorsa, tahliye senaryosunun gerekleri tasarımı belirler. Sonradan eklenen otomasyon, sağlanmış bir mevzuat şartını bozabilir.

Kaçış yolu kapılarının tasarım çerçevesini kaçış yolu kapıları yazımızda ayrıntılı ele aldık; buradaki bölüm otomasyonun bu çerçeveye nasıl oturduğuna odaklanıyor.

Kaçış yolunda mevzuat ne istiyor?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kaçış yolu kapılarını Madde 47’de düzenler. Otomasyon kararını doğrudan etkileyen hükümler şunlardır:

Açma kuvveti. Kapıların en çok 110 N kuvvetle açılabilecek şekilde tasarlanması gerekir.
Açılış yönü. Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mekânlardaki çıkış kapılarının kaçış yönüne doğru açılması şarttır.
Eşik. Kaçış yolu kapılarında eşik olmaması gerekir.
Kol kullanmadan açılma. Tabii zemin seviyesinde güvenlikli alana açılan kaçış kapıları ile bir kattaki kişi sayısı 100’ü geçtiğinde kaçış merdiveni, koridoru ve yangın güvenlik holü kapıları, kaçış yönünde kapı kolu kullanılmadan açılabilmelidir.
Kendiliğinden kapanma. Kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü kapılarında kendiliğinden kapatan düzenek zorunludur; bu kapıların duman sızdırmaz olması ve hizmet verdiği kat sayısına göre en az 60 veya 90 dakika yangına dayanıklı olması istenir.

Yönetmelikte “yangın kapıları” başlığı taşıyan ayrı bir madde bulunmadığını, konunun Madde 47 altında düzenlendiğini not etmek gerekir. Net genişlik tarafında ise tek kanatlı çıkış kapısında temiz genişliğin 80 cm’den az, 120 cm’den çok olamayacağı belirtilir.

Erişilebilirlik: ölçü ve kuvvet

Erişilebilirlik gerekleri, otomasyon kararını çoğu zaman lehine çeviren taraftır. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Erişilebilirlik Kılavuzu’na göre bağımsız bölüm kapısında net geçiş genişliği en az 100 cm, iç kapılarda en az 90 cm olmalıdır. Ana giriş kapısı çift kanatlıysa bir kanadın en az 100 cm, toplamın en az 150 cm olması istenir; kapı net yüksekliği 210 cm olarak verilir.

Açma kuvveti tarafında kılavuz, bina giriş kapıları için en fazla 37,8 N değerini verir. Eşik konusunda kapılarda eşik yapılmaması istenir; zorunlu olduğu durumda eşik profili yüksekliğinin 1,3 cm’i geçemeyeceği, pahlanması ve döşemeye sabitlenmesi gerektiği belirtilir. Giriş kapısı açıkken bina girişi önünde en az 150×150 cm temiz manevra alanı öngörülür.

Bu değerler birlikte okunduğunda otomasyonun gerekçesi netleşir: 37,8 N sınırı manuel bir kapıda kapı kapatıcı ayarıyla karşılanamıyorsa otomasyon teknik bir zorunluluk hâline gelir.

Şartnamedeki standart atıfları

Y-3 Genel Teknik Şartnamesi’nin standart listesinde otomatik kapı donanımını doğrudan ilgilendiren atıf TS EN 1155’tir; listede standart, iki yöne açılan otomatik kapılar için elektrikle tahrik edilen açık tutma düzenekleriyle ilgili olarak yer alır.

Şartname ayrıca kapının binaya montaj noktalarının, adetlerinin ve ankraj tiplerinin statik ve dinamik hesapları yapılarak belirlenmesini ister. Duvar, tavan ve döşemeye montaj vidalarının, dübellerinin ve ankrajlarının kapı ağırlığını taşıyacak nitelikte ve sistem firması tarafından onaylanmış detaylara uygun olması da şartnamede yer alır. Otomatik kapıda kanat ağırlığı ve dinamik yük manuel kapıya göre yüksek olduğu için bu hüküm pratikte belirleyicidir.

Yangın dayanımı gereken kapılarda tüm aksesuar, cam, kilit, menteşe ve kol bileşenlerinin ilgili yangın dayanımına sahip olarak ve sistem firması montaj kılavuzuna uygun biçimde monte edilmesi istenir. Standart yapısına toplu bakış için doğrama standartları rehberimize bakabilirsiniz.

Otomasyon tipleri ve kullanım yeri

Seçim, trafik yoğunluğu ve mahalin geometrisiyle yapılır.

Kayar (sürme) otomatik kapı. Yoğun yaya trafiğinde ve önünde manevra alanı kısıtlı girişlerde kullanılır; kanat açılırken kullanıcı alanını işgal etmez.
Döner kapı. İklimlendirme kaybını en çok azaltan çözümdür; kaçış senaryosunda ayrı bir çıkışla birlikte değerlendirilir.
Menteşeli kanatta otomasyon. Mevcut kapının otomatikleştirilmesidir. Kanat ağırlığı, menteşe kapasitesi ve kasa ankrajı yeniden kontrol edilir.
Açık tutma düzenekleri. Kapının normal kullanımda açık kalması, alarm hâlinde kapanması istenen yerlerde kullanılır; şartnamenin TS EN 1155 atfı bu grubu ilgilendirir.

Kapı kapatıcı, tutma ve kaçış donanımı gruplarına marka kataloglarındaki kapı donanımı bölümünden ulaşabilirsiniz.

Enerji kesintisi ve güvenli konum

Otomatik kapıda en kritik tasarım kararı, enerji kesildiğinde kapının hangi konuma gideceğidir. Bu karar bina senaryosundan çıkar: tahliye önceliği olan bir çıkışta kapının açık konuma geçmesi, güvenlik önceliği olan bir geçişte kapalı kalması istenir.

Karar ne olursa olsun, kaçış yolunda bulunan bir kapının mevzuattaki açma kuvveti ve kol kullanmadan açılma şartlarını enerji yokken de sağlaması gerekir. Bu, mekanik bir yedek çözümün tasarıma girmesi anlamına gelir.

Bu anlatım, otomatik kapı üreticisinin montaj ve devreye alma talimatının yerine geçmez. Elektrikli tahrikli kapılarda devreye alma, ayar ve güvenlik testleri üretici talimatına göre yetkili kişilerce yapılır; iş güvenliği önlemleri alınır.

Kabul ve periyodik kontrol

Kabul aşamasında ölçülebilir kalemler yazılı olarak kayda geçirilir: net geçiş genişliği, eşik durumu, açma kuvveti, enerji kesintisinde davranış, algılama alanının kapsamı ve kapanma hızında güvenlik davranışı.

Periyodik kontrol, otomatik kapıyı manuel kapıdan ayıran asıl yüktür. Hareketli parça sayısı ve elektrikli bileşen fazladır; kontrol periyodu üretici kılavuzunda tanımlanır. Güvenlik tarafındaki bütünsel kurguyu kapı donanımı ve güvenlik rehberimizde ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçış yolundaki kapı otomatik olabilir mi?

Olabilir, ancak mevzuattaki şartların enerji yokken de sağlanması gerekir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 47, kapıların en çok 110 N kuvvetle açılabilmesini ve belirli durumlarda kaçış yönünde kapı kolu kullanılmadan açılabilmesini ister. Otomasyon bu şartları ortadan kaldırmaz; mekanik yedek çözüm tasarıma girer.

Otomatik kapıda eşik yapılabilir mi?

Kaçış yolu kapılarında yönetmelik eşik olmamasını ister. Erişilebilirlik Kılavuzu da kapılarda eşik yapılmamasını, zorunlu hâllerde eşik profili yüksekliğinin 1,3 cm’i geçmemesini, pahlanmasını ve döşemeye sabitlenmesini belirtir. Su yönetimi gerekiyorsa çözüm eşik yükseltmek değil, drenaj detayıdır.

Mevcut menteşeli kapı otomatikleştirilebilir mi?

Teknik olarak mümkündür ama kanat ağırlığı, menteşe kapasitesi ve kasa ankrajının yeni dinamik yükü taşıyıp taşımadığı yeniden değerlendirilir. Şartname, montaj noktalarının ve ankraj tiplerinin statik ve dinamik hesaplarla belirlenmesini ister; mevcut montaj bu hesaba göre yetersiz kalabilir.

Erişilebilirlik için açma kuvveti sınırı nedir?

Erişilebilirlik Kılavuzu bina giriş kapıları için en fazla 37,8 N verir. Kılavuzdaki 22,2 N değeri pencereler ve kumanda donanımları içindir, kapı için geçerli değildir. Bu ayrım projede sık karıştırılır ve yanlış kabul kriterine yol açar.

Projeye İşlenmesi Gerekenler

Otomatik kapı kararı üç satırla projeye işlenir: kapının kaçış yolu görevi var mı, net geçiş genişliği ve eşik durumu ne, enerji kesintisinde hangi konuma gidecek. Bu üçü netse motor ve kanat seçimi teknik bir detaya iner.

Dördüncü satır kabul kriteridir: hangi ölçüler hangi yöntemle doğrulanacak. Bu satır yazılmadığında kabul aşaması gözleme kalır. Kapı grubundaki diğer içerikleri Kapı Donanımı kategorimizde takip edebilir, proje bazlı tedarik ve teknik danışmanlık için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Madde 47 — Kaçış yolu kapıları. Mevzuat metni
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2020). Erişilebilirlik Kılavuzu, Bölüm 5. Kılavuza erişim
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Y-3 Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri İşleri Genel Teknik Şartnamesi. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim