Pencere donanımı, kanadı kasaya bağlayan, açılım hareketini veren ve kapalı konumda kanadı contaya bastıran mekanik parçaların bütünüdür. Seçimi üç girdiye dayanır: kanadın ağırlığı ve ölçüsü, açılım tipi, kullanım yerinin korozyon koşulu. Bu üçü belirlenmeden marka veya fiyat üzerinden yapılan seçim, sahada kanat sarkması ve conta baskısı kaybıyla geri döner.
Doğrama üreticisinin en sık yaşadığı sorunlardan biri şudur: profil doğru, cam doğru, montaj kusursuz; ama iki yıl sonra kanat sürtmeye, kilit noktası tutmamaya başlar. Neredeyse her seferinde iz, donanım seçimine çıkar. Ya kanat ağırlığı donanımın yük sınıfını aşmıştır, ya menteşe ve kilitleme pimi düzeni yetersiz kalmıştır. Bu rehber, o kararı hangi verilere dayandıracağınızı anlatıyor.
İçindekiler
- Pencere donanımı nedir, hangi parçalardan oluşur?
- Seçimin ilk girdisi: kanat ağırlığı ve ölçüsü
- Hangi standart neyi kanıtlar?
- Korozyon direnci ve kaplama neden bu kadar önemli?
- Açılım tipine göre donanım seçimi
- Montaj ve ayar: donanımın ömrünü belirleyen adım
- Sıkça Sorulan Sorular
- Karar Anında Neye Bakmalı?
Mağazadan
HOPPE Toulon Secustik Pencere Kolu — Alüminyum, Mat Siyah F9714M
Entegre Secustik® mekanizması, kol açıkken dışarıdan kaydırma yoluyla yapılan müdahaleyi zorlaştırır.
Pencere donanımı nedir, hangi parçalardan oluşur?
Donanım, tek bir parça değil, birlikte çalışan bir gruptur. Bir çift açılım penceresinde şu bileşenler bulunur:
- Menteşe grubu: kanadın ağırlığını kasaya aktarır ve dönme eksenini verir.
- İspanyolet: kol hareketini kanat çevresine dağıtan lama mekanizmasıdır; kilitleme pimlerini taşır.
- Kilit pimleri ve karşılıkları: kanadı kasaya çeker, conta baskısını oluşturur.
- Kol: kullanıcı arayüzüdür; kare çubukla ispanyolet göbeğine hareket verir.
- Makas ve güvenlik parçaları: vasistas konumunu sınırlar, hatalı kullanımı önler.
Bu grubun tamamı aynı üreticinin onayladığı bileşenlerden kurulur. Farklı markaların parçalarını karıştırmak, ölçü uysa bile yük tablosunu geçersiz kılar; sorumluluk uygulayıcıya geçer.
Seçimin ilk girdisi: kanat ağırlığı ve ölçüsü
Donanım seçimi ağırlıkla başlar. Kanat ağırlığı; profil kesiti, cam paketinin kalınlığı ve kanat ölçüsünün birlikte belirlediği bir değerdir. Üç camlı bir paket, aynı ölçüdeki çift camlı kanadı belirgin biçimde ağırlaştırır ve çoğu zaman bir üst donanım grubunu gerektirir.
Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi bu noktada bağlayıcı bir sınır koyuyor: kullanılan donanım grubunda, statik değerlere uygunsa menteşeler arası mesafe ve ispanyolet kilitleme pimleri arası mesafe 800 mm’yi geçmemelidir. Menteşe montajı ise kanat köşelerinden en fazla 150 mm mesafeden başlar ve ölçüler menteşe merkezinden alınır.
Buradaki mantık basit: kilitleme noktaları arasındaki açıklık büyüdükçe, kanadın orta bölgesinde conta baskısı düşer. Baskının düştüğü yer, hava ve su geçişinin başladığı yerdir. Aynı şey menteşe için de geçerlidir — aralık büyüdükçe kanat kendi ağırlığıyla köşeden aşağı doğru çalışır.
Pratikte doğru sıra şudur: önce kanat ağırlığı hesaplanır, sonra üreticinin yük tablosundan o ağırlığı karşılayan donanım grubu seçilir, en son menteşe ve pim sayısı bu sınırlara göre belirlenir. Ters sırayla çalışmak, yani önce donanım alıp sonra kanadı ona uydurmaya çalışmak, sahadaki arızaların büyük bölümünü üretir.
Hangi standart neyi kanıtlar?
Donanımda “kaliteli” ifadesinin teknik bir karşılığı yoktur; belge vardır. Şartname, PVC doğramada kullanılacak donanımlar için hangi belgenin arandığını parça bazında sayıyor:
- Çift açılım donanımları: TS EN 13126-8 standardına göre belgelendirilmiş olmalıdır.
- Pencere kolu: TS EN 13126-1 ve TS EN 13126-3 standartlarına göre belgelendirilmiş olmalıdır.
- İspanyolet: TS EN 13126-4 standardında bahsedilen tüm özelliklere sahip olmalıdır.
- Menteşeler: TS EN 1935 standardında bahsedilen özellikleri taşımalıdır.
TS EN 13126 ailesinin mantığı şudur: birinci bölüm tüm pencere donanımları için ortak gereklilikleri ve deney yöntemlerini verir, sonraki bölümler parça tipine iner. Yani bir kol için 13126-1 tek başına yeterli değildir; parçaya özgü bölüm de aranır.
Şartname ayrıca ölçülebilir bir dayanım eşiği koyuyor: kollar en az 10.000 açma-kapama testinden geçmiş olmalıdır. Tedarikçiden belge isterken bu sayının test raporunda görünmesi, katalogdaki genel ifadelerden daha anlamlıdır.
Bir uyarı: bu değerler, sözleşmesinde Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi’ne atıf yapan işlerde bağlayıcıdır. Özel projelerde bağlayıcı olmasa da, teklif karşılaştırırken ortak bir ölçü sağlar.
Korozyon direnci ve kaplama neden bu kadar önemli?
Donanımın çalışan yüzeyleri metaldir ve kanat içindeki hava boşluğunda yoğuşmaya maruz kalır. Deniz kıyısı, sanayi bölgesi, yüzme havuzu hacmi ve mutfak gibi yerlerde bu yük belirgin biçimde artar.
Şartname ispanyolet için kaplamayı sayısal olarak tarif ediyor: ispanyoletler paslanmaya karşı alkali çinko kaplama (8–12 μ) yapılmış olmalıdır. Kapı üzerindeki aksesuarlar içinse TS EN 1670 standardına göre uygun korozyon direnci aranıyor. TS EN 1670, yapı donanımında korozyon direncini sınıflandıran standarttır; tedarikçiden hangi sınıfın beyan edildiğini yazılı istemek, “paslanmaz” ifadesine güvenmekten daha sağlıklıdır.
Sahada sık görülen bir hata, montaj sırasında donanım yüzeyine harç, alçı veya agresif temizleyici bulaşmasıdır. Kaplama tabakası mikron mertebesindedir; bir kez zedelendiğinde korozyon o noktadan başlar. Bu yüzden doğrama montaj bittikten sonra değil, kirlenme riski oluştuğu anda temizlenir ve üreticinin izin verdiği temizleyici kullanılır. Uygun temizlik ve bakım ürünlerini montaj ve yapı bileşenleri için temizlik ürünleri kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Mağazadan
MACO Kaldır-Sür İç Kol Takımı — Noktasız, Pimsiz, Gümüş F1 Eloksal
Nokta taşımaz ve pim ile birlikte verilmez; nokta gerektirmeyen kanat konfigürasyonlarında kullanılır.
Açılım tipine göre donanım seçimi
Açılım tipi, donanım grubunu doğrudan değiştirir. Çift açılım (çevirmeli-vasistas) en yaygın çözümdür ve TS EN 13126-8 kapsamındadır. Tek açılım, daha az parça ve daha düşük maliyet demektir; ancak havalandırma konforu ve temizlik kolaylığı açısından farklıdır.
Sürme sistemlerde donanım tamamen ayrı bir aileye geçer. Burada kanat ağırlığı çoğu zaman çift açılım kanattan yüksektir ve yük, menteşe yerine makara grubu üzerinden taşınır. Kaldır-sür sistemlerde ise mekanizmanın kendisi ağırlığı kaldırıp indirdiği için ayar toleransı daha dardır.
Yüksek katlarda ve çocuk bulunan hacimlerde düşme koruması ayrı bir başlıktır; pencere güvenliği donanımın standart parçası değil, bilinçli olarak eklenen bir bileşendir. Bu grubu pencereden düşme koruması ve güvenlik ve koruma için pencere aksesuarları kategorilerinde bulabilirsiniz.
Montaj ve ayar: donanımın ömrünü belirleyen adım
Doğru seçilmiş bir donanım, yanlış monte edildiğinde yanlış seçilmiş gibi davranır. Şartnamenin bu konudaki maddeleri açık:
- Kol montajı: kol üstünde 7 mm × 7 mm kare çubuk kullanılır ve kare çubuk boyu ispanyolet göbeğinden en az 2 mm taşacak uzunlukta olur. Kısa kalan çubuk, göbeği tam kavramaz ve zamanla dişi yalar.
- Kol vidaları: ispanyolet mekanizmasının göbeğinde önceden açılmış diş yuvalarına bağlanır. Profile doğrudan atılan vida yük taşımaz.
- Kapı kolunda: vidalar doğrudan karşı kol aynasına bağlanır; kapı kolu destek sacına ya da PVC profile sabitlenmez.
- Menteşe uzunluğu: pencere menteşesi en az 70 mm, kapı menteşesi en az 90 mm olmalı ve menteşe pimi tek parça olmalıdır.
- Kilit karşılıkları: konik çektirme özelliğine sahip, donanım firmasının onay verdiği zamak veya çelik karşılıklar kullanılır.
Ayar tarafında en kritik parça kilit pimleridir. Şartname bunların baskı ayarı imkânı veren şekilde eksantrik olmasını istiyor. Eksantrik pim, contanın mevsime ve yaşlanmaya bağlı davranışını telafi etmenizi sağlar. Bu ayar teslimde bir kez yapılıp unutulacak bir iş değildir; periyodik bakımın parçasıdır.
Buradaki anlatım, kullanılan donanımın üretici uygulama talimatının yerine geçmez. Her donanım üreticisinin kendi montaj ve ayar kılavuzu esastır; çelişki hâlinde üreticinin talimatı uygulanır. Kesme, delme ve ayar işlemlerinde koruyucu gözlük ve eldiven kullanılır.
Donanımın kasaya ve duvara doğru bağlanması ayrı bir konudur; sabitleme düzenini pencere montajı rehberimizde ayrıntılı ele aldık.
Sıkça Sorulan Sorular
Menteşeler ve kilit pimleri arasındaki mesafe en fazla ne kadar olmalı?
Yapı İşleri Genel Teknik Şartnamesi, statik değerlere uygun olmak koşuluyla menteşeler arası mesafenin ve ispanyolet kilitleme pimleri arası mesafenin 800 mm’yi geçmemesini istiyor. Menteşe montajı kanat köşelerinden en fazla 150 mm mesafeden başlar ve ölçüler menteşe merkezinden alınır. Ağır kanatlarda donanım üreticisinin tablosu daha sık bir düzen öngörebilir; o durumda üreticinin değeri esastır.
Farklı markaların donanım parçaları bir arada kullanılabilir mi?
Ölçüler tutsa bile önerilmez. Donanım grubu bir bütün olarak test edilir ve yük tablosu bu bütüne aittir. Karışık kurulan bir grupta üreticinin beyan ettiği taşıma kapasitesi geçerliliğini yitirir, garanti ve sorumluluk tartışmalı hâle gelir. İspanyolet karşılıklarında da donanım firmasının onay verdiği parçalar aranır.
Üç camlı pencerede donanım değişmeli mi?
Çoğu zaman evet. Üç camlı paket kanat ağırlığını artırır ve bu artış donanımın yük sınıfını aşabilir. Karar, cam sayısına değil hesaplanan kanat ağırlığına bakılarak verilir: ağırlık belirlenir, üreticinin yük tablosundan karşılık gelen grup seçilir, menteşe ve pim düzeni buna göre kurulur.
Kolun kaç açma-kapama testinden geçmiş olması gerekir?
Şartname pencere ve kapı kolları için en az 10.000 açma-kapama testi şartı koyuyor. Kollar ayrıca TS EN 13126-1 ve TS EN 13126-3 standartlarına göre belgelendirilmiş olmalı. Tedarikçiden bu test sayısının ve belge numarasının yazılı olarak istenmesi, teklif karşılaştırmasını somut bir zemine taşır.
Karar Anında Neye Bakmalı?
Donanım kararı üç soruya indirgenebilir: Kanat kaç kilo, hangi açılım, hangi ortam? Bu üçü netleştiğinde geri kalan her şey üreticinin yük tablosundan ve belgesinden okunur. Katalogdaki görsel değil, test raporundaki sayı karar verdirir.
Teklif alırken şu üçünü yazılı isteyin: donanım grubunun beyan edilen maksimum kanat ağırlığı, ilgili TS EN 13126 bölümüne ait belge, kaplama ve korozyon sınıfı. Bu üç bilgi elinizdeyken iki teklifi karşılaştırmak mümkün olur.
Pencere donanımı gruplarını pencere donanımları kategorisinde, kol seçeneklerini pencere kolları kategorisinde inceleyebilirsiniz. Benzer teknik yazıları Pencere Sistemleri kategorimizde takip edebilir, proje bazlı donanım seçimi için Teklif Alın sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ — Kapı, Pencere ve Camlama Sistemleri. Resmî Gazete, 18.08.2024, Sayı: 32636. Belgeye erişim
- Türk Standardları Enstitüsü. TS EN 13126-1 — Yapı donanımı: Pencereler ve yüksek pencere kapıları için donanım — Bölüm 1: Genel özellikler ve deney yöntemleri. TSE standart kataloğu
